REVIEW | Lichte zeden | Van Gogh Museum | ****

REVIEWS 21 maart 2016

De Kunstmeisjes nemen je mee in de Amsterdamse kunstscene: welke tentoonstelling is een bezoekje waard (of juist niet), en waarom? Elke twee weken bespreken we iets nieuws, van historische schilderijen tot hedendaagse installaties. Vandaag: ‘Lichte Zeden: Prostitutie in de Franse kunst, 1850-1910’ in het Van Gogh Museum.

Het Van Gogh Museum doet niets halfslachtig: de nieuwe uitbouw (Emma: ‘Net een vliegveld’), maar liefst twee museumwinkels, de rijen voor de kassa’s: alles is enorm. Het is dan ook geen verrassing dat ze voor de nieuwe tentoonstelling alles uit de kast hebben gehaald. Lichte zeden is een grote en gevarieerde tentoonstelling, met een vleugje kitsch en een beetje porno. Het eerste dat opvalt als we de tentoonstelling binnenlopen, is de aankleding van de zalen: elke muur in een andere kleur, imitatiegordijnen, een bankje met een Franse lantaarn ernaast, luxueus bordeauxrood tapijt op de eerste verdieping. Mirjam: ‘Pure kitsch. Wat niet per sé slecht hoeft te zijn.’ Nathalie: ‘Deze tentoonstelling is echt gemaakt om een groot publiek te plezieren, en vooral toeristen.’ Renee: ‘Of liefhebbers van De Droomvlucht in de Efteling’.

LR Bed & achtergrondBed, na 1860, beschilderd, verguld en bewerkt hout, Ville de Neuilly-sur-Seine. Foto: Jan-Kees Steenman

Wat we niet kunnen (of willen) bekritiseren is de verzameling kunstwerken in de tentoonstelling: links en rechts, overal zie je werken van beroemde kunstenaars. Maar er zijn niet alleen schilderijen te zien; Lichte zeden bevat ook beeldhouwwerk, fotografie, krantenillustraties, en zelfs een weelderig ledikant. Mirjam: ‘Het interdisciplinaire maakt van deze tentoonstelling echt een unieke ervaring. Je krijgt echt het idee alsof je even de 19de eeuw instapt.’ Renee: ‘Wat mij opvalt is dat we nog relatief weinig naakt zien. Had ik wel verwacht bij een tentoonstelling over prostituees.’ Emma: ‘Je kan aan meer dan alleen bloot zien of een vrouw een prostituee was. Loshangend haar, zoals in het werk van Van Gogh (afb. 1), betekende bijvoorbeeld  dat een vrouw een “losse moraal” had.’

Van Gogh, Kop van een Prostituee, 1885  Jean Beraud, Achter de coulissen bij de Opera, 1889
Afb. 1 (links). Vincent van Gogh, Kop van een prostituee, 1885.  |  Afb. 2 (rechts). Jean Béraud, Achter de coulissen bij de Opéra, 1889.

Een bezoek aan deze tentoonstelling is niet alleen maar mooie kunstwerken kijken, we worden er ook nog slimmer van. Zo leren we dat er grote verschillen te vinden zijn in het oudste beroep ter wereld. Je had bijvoorbeeld straathoertjes, courtisanes, en danseressen. Renee: ‘Ballerina’s waren toch geen hoeren?’ Mirjam: ‘Oh jawel, de mannen kregen vaak nog wat toe in de coulissen.’ Emma: ‘Als je goed kijkt, is zo’n schilderij helemaal niet zo onschuldig als op het eerste gezicht lijkt. Die man in het midden heeft zijn arm stevig om de danseres geslagen; hij neemt haar zo mee.’ (afb. 2). Maar ook minnaressen vallen blijkbaar in de categorie ‘prostituees’. Marie-Anne Detourbay (afb. 3) werkte eerst als fabrieksarbeidster en werd de geliefde van Napoleon. Emma: ‘Haar weg omhoog gesekst?’ Nathalie: ‘Laten we het “netwerken” noemen.’

Mademoiselle Jeanne de Tourbay  KMSr14
Afb. 3 (links). Eugène-Emmanuel Amaury-Duval, Marie-Anne Detourbay, bekend als Mademoiselle Jeanne de Tourbay (1837-1908)  |  Afb. 4 (rechts).  André Derain, Vrouw in een hemd of Danseres, 1906, c/o Pictoright Amsterdam

De kleurrijke schilderijen en vrolijke krantenillustraties (ga vooral op zoek naar de Michael Jackson look-alike) geven wel een bijzonder romantisch beeld van de prostituee in Parijs rond 1900. Emma: ‘Het lijkt één en al bright lights, big city, terwijl het in werkelijkheid een heel zwaar leven moet zijn.’ Op de eerste verdieping lijkt het wederom een en al kleur en romantiek te zijn: een vitrine met elegante visitekaartjes en prachtige grote werken van onder andere André Dérain (afb. 4). De reality check blijft echter niet uit: achterin de zaal hangen foto’s van wilde orgies en de symptomen van syfilis. Nathalie: ‘Eindelijk een beetje meer inzicht in het tijdsbeeld. Oude kunst toont altijd wel de mooie zijden jurk, maar niet de rat die meestal aan de zoom zat te knagen.’

Het Van Gogh Museum heeft echt groots uitgepakt: drie verdiepingen en twee uur verder hebben we alsnog niet alle kunstwerken goed bekeken. Mirjam: ‘Maar een bezoek is alleen al voor de individuele kunstwerken echt de moeite waard.’ Renee: ‘En neem vooral iemand mee! Er zijn zoveel leuke werken te zien waar je samen over kan praten en lachen. Ik heb vandaag geteld: we hebben 21 flauwe grappen gemaakt.’ Nathalie: ‘Over dat je geen schaamlippen hebt gezien?’ Renee: ‘Nul schaamlippen. Een heel tijdperk in ontkenning.’  Nathalie: ‘Misschien zitten ze verstopt achter die potsierlijke gordijnen. Het enige échte minpunt van deze tentoonstelling.’


De tentoonstelling Lichte Zeden: Prostitutie in de Franse kunst, 1850-1910 is nog tot en met 19 juni 2016 te zien in het Van Gogh Museum, Amsterdam. Meer informatie: http://www.vangoghmuseum.nl/nl/zien-en-doen/tentoonstellingen/lichte-zeden  

Advertenties