HIGHLIGHT #3 | Meesterlijke selfies | Museum Het Rembrandthuis

HIGHLIGHTS 16 augustus 2016

Sommige kunstwerken en kunstenaars kunnen niet genoeg aandacht krijgen, als je het ons vraagt! In onze rubriek ‘Highlights’ neemt elk van De Kunstmeisjes jullie daarom mee naar haar favorieten. Deze keer gaat Nathalie in Museum Het Rembrandthuis op bezoek bij de meester van de selfie.  

Laten we het niet ontkennen: ik doe het, jij doet het, degene die op dit moment links van je zit doet het – selfies maken. Hoewel meesten van ons dit staaltje virtueel narcisme nog enigszins proberen te verhullen door middel van grappige bijschriften en allerhande attributen, zijn er ook mensen – Kim K., wie kent haar niet – die er hun carrière van hebben gemaakt. Maar als je denkt dat de selfie pas zijn intrede heeft gemaakt sinds de uitvinding van de smartphone en een scala aan flatterende Instagram-filters, think again. Er is namelijk één onbetwiste meester van de selfie, en hij deed het lang voordat wij het woord ook maar hadden bedacht: Rembrandt.

REMBRANDT1

Links: Rembrandt, Zelfportret, fronsend, 1630 | Rechts: Rembrandt, Zelfportret met verbaasde blik, 1630 | Collectie Museum Het Rembrandthuis, Amsterdam

Rembrandt heeft gedurende 40 jaar zijn eigen gezicht minstens 40 keer geschilderd, meer dan 30 keer geëtst en ook nog een aantal keer getekend. Een blik op de vier zelfportretten uit 1630-1631 die we hier zien, stelt ons in ieder geval een beetje gerust: ook Rembrandt wist dat de perfecte selfie niet in één keer gemaakt is. Rembrandt maakte deze zogenaamde ‘tronies’ als oefening voor zijn andere schilderijen en etsen, om uit te vinden hoe hij verschillende emoties het beste kon uitdrukken. Hiervoor keek hij uitvoerig naar zichzelf in de spiegel, terwijl hij verschillende (gekke) gezichten trok. Een beetje hoe ik er uitzie terwijl ik eyeliner netjes probeer aan te brengen, stel ik me zo voor.

REMBRANDT2

Links: Rembrandt, Zelfportret met muts, grijnzend, 1630 | Rechts: Rembrandt, Zelfportret met bontmuts, 1631 | Collectie Museum Het Rembrandthuis, Amsterdam

Nu lijken een dertigtal etsen met een zelfportret misschien niet veel, aangezien dat de gemiddelde hoeveelheid selfies is die je tegenwoordig tijdens één sessie neemt als het licht precies goed valt en je net naar de kapper bent geweest (or is that just me?). Maar een ets maken is niet hetzelfde als op dat knopje aan de zijkant van je iPhone drukken; Rembrandt graveerde eerst met een naald of burijn zijn eigen gezicht in spiegelbeeld (!) in een koperplaat, om vervolgens nog vele andere stappen uit te voeren, voordat hij zijn eigen beeltenis op een vel papier kon afdrukken. Het maken van een écht zelfportret is dus alsof je een wintertrui met zes verschillende printjes voor een volgroeide olifant wil breien. (Het duurt lang, dat is het punt wat ik probeer te maken). Maar hoe zit het met zijn andere zelfportretten? Voor wie maakte Rembrandt deze dan?

REMBRANDT3

Links: Rembrandt, Zelfportret met opgeheven sabel, 1634. Museum Het Rembrandthuis, Amsterdam | Rechts: Rembrandt, Zelfportret, ca. 1669. Galleria degli Uffizi, Florence

In tegenstelling tot de ‘tronies’, die Rembrandt voor zichzelf maakte, was er zeker een markt voor zijn andere zelfportretten. Sinds de vroege Renaissance genieten kunstschilders een hoge status, terwijl ze daarvoor slechts als ambachtslieden werden gezien. Vanaf dat moment werden de meest getalenteerde schilders ‘uomini famosi’ (beroemde mannen) genoemd, en wilden belangrijke verzamelaars een zelfportret van deze schilders hebben. Hiermee sloegen ze twee vliegen in één klap: ze hadden een schilderij van hun geliefde kunstenaar, én hun beeltenis voor aan de muur (net zoals tienermeisjes tegenwoordig posters van One Direction in hun kamer ophangen – wederom: niets is nieuw in deze wereld). Voor een kunstenaar was een zelfportret dus een soort visitekaartje, waarmee hij zichzelf én zijn werk kon promoten. Ook Rembrandts zelfportretten hingen in belangrijke collecties, zoals bijvoorbeeld zijn Zelfportret uit ca. 1669, dat door Cosimo III de’ Medici in datzelfde jaar werd aangekocht en nog steeds in Florence hangt.

De les die we van Rembrandt kunnen leren is simpel: een goede selfie kan meer zijn dan alleen een uiting van ijdelheid – het is ook een uitstekend visitekaartje! Met een beetje oefenen en de juiste belichting kan het namelijk zomaar in een beroemde kunstcollectie terechtkomen. Just don’t tell Kim Kardashian


Rembrandts “selfie-etsen” zijn nog t/m 29 september 2016 te zien in de tentoonstelling ‘Rembrandt, de etser’ en behoren tot de vaste collectie van Museum Het Rembrandthuis. Meer informatie: http://www.rembrandthuis.nl/nl/bezoek/tentoonstellingen/rembrandt-de-etser/

Advertenties