HIGHLIGHT #11: Beter laat dan nooit |  het fenomeen Phyllida Barlow

HIGHLIGHTS 19 juli 2017

Sommige kunstwerken en kunstenaars kunnen niet genoeg aandacht krijgen als je het ons vraagt! In onze rubriek ‘Highlights’ neemt een van De Kunstmeisjes jullie daarom mee naar een van haar favorieten. Ditmaal praat Renee je bij over het fenomeen Phyllida Barlow en haar late rise to fame.

De eerste keer dat je de Eiffeltoren zag, je eerste tongzoen, je eerste werkdag: dit zijn typische momenten die je voor altijd onthoudt. Hetzelfde geldt voor sommige liedjes, kunstwerken of kunstenaars – je weet nog precies waar je was of met wie toen je het voor het eerste hoorde of zag. Ik heb dat met Phyllida Barlow en haar eigenwijze beeldhouwwerken. Het was tijdens mijn studie Kunstgeschiedenis dat ik voor het eerste hoorde over deze Engelse kunstenares. Het zou nog vele jaren duren voor ik haar werk in het echt zou zien, maar haar naam stond vanaf dat moment in de collegezaal in mijn geheugen gegrift. Phyllida Barlow maakt niet alleen hele toffe kunst, ze heeft een even interessant levensverhaal. Ze werd namelijk pas rond haar 60ste bekend. Dus voor iedereen die nog een carrière als kunstenaar ambieert, watch and learn…

 

Photo-©-Thierry-Bal-Courtesy-Phyllida-Barlow-Hauser-Wirth-and-Modern-Painters
Portret Phyllida Barlow, foto © Thierry Bal, courtesy Phyllida Barlow, Hauser & Wirth en Modern Painters, via A.N. news.

Phyllida Barlow (nu 73 jaar) werd pas rond de eeuwwisseling bekend. Haar grote doorbraak kwam in 2011 toen ze werd opgemerkt door een van de grootste galeries ter wereld: Hauser & Wirth. Sindsdien heeft ze onder andere een grote expo in het Tate Britain gehad, was ze dit jaar (voor de tweede keer) te zien op de meest prestigieuze kunstbeurs ter wereld Art Basel Unlimited, én vertegenwoordigt zij Groot-Brittannië op de Biënnale van Venetië. Dan ga je lekker. Maar het heeft dus een lange aanloop gehad. Al tijdens haar opleiding aan de Slade School of Fine Arts in de jaren zestig, merkte ze dat het als vrouw moeilijk was om door te breken in de kunstwereld, die gedomineerd werd (en wordt…) door mannen. Een van haar docenten weigerde zelfs haar werk na te kijken toen ze zwanger was. Ze zou tenslotte binnenkort moeder worden, en tsja, dat viel dan niet te combineren met een werkend leven, kunstenaar of geen kunstenaar. Barlow liet zich niet uit het veld slaan: ze bleef kunst maken en ging vanaf de jaren zeventig lesgeven aan dezelfde school waar ze zelf haar opleiding had gevolgd. Ondertussen voedde ze met haar man (ook kunstenaar en docent) vijf kinderen op in Londen. Maar ze wilde meer dan op de achtergrond blijven: ze wilde breken met de regels van de kunst.  

Barlow moest en zou zich losmaken van de kunst die ze had geleerd aan de academie, gestileerde kunst die haar voorgangers (zoals bijvoorbeeld Barbara Hepworth) in de beeldhouwkunst groot hadden gemaakt.  Zelf voelde ze een sterke band met het werk van Amerikaanse kunstenaars als Richard Serra, die met “normale”, alledaagse materialen werkte. Barlow besloot de Britse kunstwereld eens flink op te schudden en ging staketsels maken (nee, dat woord hebben we niet zelf verzonnen): houten bouwsels van latjes en random palen, gecombineerd met ballen van beton en hangende organische vormen. Je weet wel, staketsels.

Tale_modern3Installatiefoto van Phyllida Barlows ‘Dock’ in Tate Britain in 2014

Wanneer ze aan het werk gaat, begint Barlow niet met een onderwerp, bijvoorbeeld een stilleven of de buste van Chopin. Ze werkt vanuit vorm, materiaal en het proces zelf. Als Phyllida een afgezaagd gezegde zou zijn, was het ‘het is niet de eindbestemming, maar de reis die belangrijk is.’ Natuurlijk is er wel altijd een eindresultaat, in haar geval beelden en constructies die hele ruimtes overnemen (staketsels? Ja! Staketsels!). Wat opvallend is aan Barlows kunst is dat ze met atypische materialen voor een beeldhouwer werkt: geen brons, marmer of andere “dure” elementen, maar allerlei goedkoop bouwmateriaal als timmerhout, cement, gips, netten, polystyreen en staal – net als haar grote voorbeeld Serra.

Ook heeft Phyl (we mogen haar inmiddels wel Phyl noemen) een leuk gevoel voor humor: ze speelt met ons idee van materiaal en gewicht door lichte objecten zwaar te doen lijken. Zo zijn haar beelden licht als papier-maché, maar lijken ze van beton. Wanneer je door haar constructies heen loopt, voel je de dreiging: alles kan op elk moment instorten en je verzwelgen. Vooral in deze grote installaties beweegt haar werk zich niet alleen op het gebied van de beeldhouwkunst, maar ook op dat van de architectuur en schilderkunst. Er zit een bepaalde speelsheid in, die overkomt alsof je binnenwandelt in een onaf theaterdecor en naar de zandzakken en stukken gips kijkt die de decorstukken staande moeten houden.

barlo68475-hires-5-copy-zBjU2S
Phyllida Barlow ‘untitled: 100banners2015’ op Art Basel, Unlimited, 2017, beeld via Hauser & Wirth

Dankzij haar groeiende succes in de 21ste eeuw en haar recente samenwerking met Hauser & Wirth, is Phyllida Barlows werk steeds groter (letterlijk en figuurlijk) geworden. Geen afgekeurd huiswerk, maar een oude vliegtuighangar in Noord-Londen als atelier. De vraag die echter altijd bij mij is blijven rondspoken (en niet alleen bij mij): hoe kan het nou dat een kunstenaar met zo’n talent als Phyllida Barlow pas zo laat doorbreekt? Heeft het feminisme nu pas de kunstwereld bereikt, of hebben we allemaal liggen slapen terwijl Phyllida best lekker ging?

Een Artsy artikel, dat speciaal gewijd is aan de doorbraak van de vrouw in de kunstwereld suggereert dat een aantal oudere dames al langere tijd bekend waren in kunstkringen, maar hun big break nooit hebben gehad. Vrouwen zouden kunst meer voor zichzelf maken en minder “harde” ambities hebben dan de mannen uit het veld. Bij Barlow is deze “harde” ambitie misschien niet zo zeer de boosdoener, maar het feit dat ze haar geld verdiende met lesgeven en vijf kinderen moest opvoeden. Echter er is een verandering gaande… Vanuit musea en verzamelaars collecties wil men nu lacunes  opvullen, met … je raadt het al: werk van (oudere) vrouwen. Verzamelaars willen wel iets “nieuws”, zonder het risico van een groentje die net van de kunstacademie komt. Dat geldt ook voor de galerie die investeert in een nieuwe kunstenaar, in de hoop dat hij of zij een nieuwe super-kunstenaar wordt. Het is namelijk erg moeilijk en vooral risicovol is om dit te blijven proberen. De werken van de “volwassen kunstenaar” bevatten daarentegen een zekere rijpheid, zoals je die bij een heerlijk stuk overjarige Beemster vindt, en waar een stuk jonge kaas (hoewel ook lekker) nu eenmaal niet tegenop kan boksen. Het geeft de koper en de verkoper de garantie dat het stof is neergedaald en de kunstenares weet waar ze mee bezig is.


Installatieshot van Phyllida Barlows ‘Folly’, British Pavilion, La Biennale di Venezia, Venetië, Italie, 2017, foto: Ruth Clark, via Hauser & Wirth.

Alles leuk en aardig, Phyllida zelf is reuze content met haar late breakthrough. Ze zegt dat ze het niet anders zou willen. Het heeft haar een mooie opbouw gegeven, veel zelfvertrouwen en de mannenwereld waarin ze opgroeide heeft er voor gezorgd dat ze zich niet zomaar uit het veld laat slaan. Go Phylli! Nu aan jou om niet – net als ik – jaaaaaaren te wachten tot je haar ruimtevullende constructies kunt bewonderen. Pak nu je kans en boek een weekend Venetië. Zoals ik al zei is Phyllida degene die dit jaar het neoclassicistische pand van Groot-Brittannië op de Biënnale mocht vullen (28 landen hebben een eigen paviljoen op de Giardini). De installatie Folly (de titel verwijst naar gekke gebouwtjes die op Engelse landgoederen werden neergezet en geen doel of praktisch nut kende) barst bijna uit het pand. Er is naast haar werk genoeg ander moois te zien, dus zeker een GO! Onze reis staat al gepland: dus kom met ons een Aperol Spritz drinken!


De Biënnale van Venetië loopt tot en met 26 November 2017, voor meer informatie en kaartjes: http://www.labiennale.org/en/art/tickets/

Coverbeeld: Portret Phyllida Barlow, foto © Thierry Bal, courtesy Phyllida Barlow, Hauser & Wirth en Modern Painters, via A.N. news.

Advertenties