GO | NO GO #115: Een Afrotopia aan de Duitse grens

GO | NO GO 10 mei 2018

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Dwars door de Veluwe reden we naar Berg en Dal, vlak tegen de Duitse grens, om een stukje Afrika te proeven. Ja, dat klinkt onlogisch, maar daar bevindt zich het Afrika Museum, dat nu de tentoonstelling ‘Afrotopia’ toont.

Wij Kunstmeisjes mogen dan wel Amsterdam based zijn, maar we voelen ons natuurlijk global citizens. Hoewel we in dit digitale tijdperk in een handomdraai in contact staan met mensen over de hele wereld, betekent dat echter nog steeds niet dat we ook daadwerkelijk weten wat er buiten de westerse sferen gebeurt. Het is daarom heel bijzonder dat het Afrika Museum ‘Afrotopia – Afrikaanse fotobiënnale in Nederland’ toont. In deze tentoonstelling verbeelden veertig kunstenaars, vanuit de huidige Afrikaanse realiteit, hun visie op de toekomst van het continent. ‘Afrotopia’ was eerder te zien tijdens de 11e editie van de Afrikaanse fotobiënnale in Bamako. Voor het eerst in de geschiedenis van de biënnale hoef je niet naar Mali af te reizen, maar stelt het Afrikamuseum je in de unieke gelegenheid om de hoofdtentoonstelling van het meest prestigieuze podium voor hedendaagse fotografie uit Afrika gewoon hier in Nederland te kunnen bekijken. Dus nu je niet meer naar Mali hoeft af te reizen, is Berg en Dal ineens ook niet zo ver meer, toch?

De biënnale, genaamd Rencontres de Bamako, werd in 1994 opgericht in de woonplaats van de gevierde Malinese fotografen Malick Sidibé en Seydou Keïta (wiens werk nu te zien is in Foam). Voor deze 11de editie bedacht de aangewezen Duits-Kameroense curator Marie-Ann Yemsi het thema ‘Afrotopia’ – vernoemd naar het gelijknamige boek van de Senegalese intellectueel Felwine Sarr. Met videowerk en fotografie reflecteren de geselecteerde hedendaagse kunstenaars op de realiteit en de uitdagingen waar het continent vandaag mee geconfronteerd wordt. We zien veel zwart-wit fotografie in een vrij traditionele documentaire stijl, maar ook fantasierijke werken waarin kunstenaars zowel utopische als dystopische toekomstperspectieven schetsen. De kunstenaars die gepresenteerd worden komen vanuit alle hoeken van het continent, van Marokko tot Zuid-Afrika, maar er is ook veel werk te zien van Afrikaanse kunstenaars uit andere delen van de wereld.

Michael MacGarry, ‘Kilamba Kiaxi’, 2015. Beide: via website kunstenaar.
Michael MacGarry, ‘Kilamba Kiaxi’, 2015. Beide: via website kunstenaar.

+ | Eén zo’n dystopie, dat geen toekomstbeeld maar al realiteit is, wordt in beeld gebracht door de Zuid-Afrikaanse Michael MacGarry. In zijn serie ‘Kilamba Kiaxi’ toont hij de nieuwe, gelijknamige Angolese stad die gebouwd is door een Chinees bouwbedrijf. China investeerde maar liefst 3,5 biljoen Amerikaanse dollar en bouwde de stad voor 250 000 inwoners, in ruil voor Angola’s ruwe olie, maar de appartementen zijn voor de meeste mensen onbetaalbaar. Kilamba Kiaxi is daarom een spookstad geworden: MacGarry toont de gladgestreken nieuwbouw en zijn enkele, vereenzaamde bewoners als een leegstaande utopie. Veel werk laveert op die manier tussen de dagelijkse realiteit en (opgelegde) fantasieën. Zo toont de Marokkaanse mounir fatmi (hij schrijft zijn naam zonder hoofdletters) weer een andere fascinerende versie van de werkelijkheid. Zijn videowerk ‘Across the Moon’ en het conceptuele fotografische werk ‘La Face Visible du Roi’ gaan over een periode van massa-hallucinatie in Marokko in 1955, waarbij nationalisten de bevolking ervan overtuigden dat op de maan het gezicht van koning Mohammed V zichtbaar was. Zijn eigen moeder heeft tot aan haar dood altijd geloofd dat ze de koning zijn gezicht in de maan heeft herkent. De tentoonstelling barst van zulke verhalen, die vaak vanuit de persoonlijke beleving en verbeelding van de kunstenaars worden verteld.

image_1496321869
Mounir fatmi, ‘La Face Visible du Roi (The Visible Side of the King)’, 2017, exhibition view from 11th Bamako Biennale, 2017. Courtesy: kunstenaar en Goodman Gallery, Johannesburg.

– | In tegenstelling tot de rijkdom aan actualiteiten en fantasieën die we zien, is de presentatie van de werken vrij karakterloos en eenzijdig. De opstelling van de ruimte is kil en strak, en er is voor gekozen om veel prints in redelijk gelijk formaat af te drukken. Daardoor gaan veel series, hoewel allemaal van verschillende kunstenaars, op elkaar lijken en hadden veel projecten naar ons idee met iets meer creativiteit en variatie in de presentatie veel meer in het oog gesprongen. Ook de teksten zijn erg kort: de helft gaat over de biografische achtergrond van de kunstenaars, waardoor er steeds maar een regel of twee aan uitleg over het werk wordt gegeven. Hierdoor kom je een hoop informatie tekort die de kijkervaring veel boeiender had kunnen maken. Dus het is een beetje een DIY-tentoonstelling: houdt je telefoon bij de hand en google als je meer wilt weten, want de verhalen zijn de moeite meer dan waard!

± | Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we bij aankomst in het museum met een meewarig oog de nagebouwde Afrikaanse huisjes in de tuin van het museum gade hebben geslagen. Is dat nog steeds een actuele representatie van Afrika, of wellicht een tikkeltje achterhaald? Wij waren dan ook blij om op de website van het museum te lezen dat ‘Afrotopia’ de eerste stap is naar een vernieuwde identiteit van het museum, waarin hedendaagse Afrikaanse ontwikkelingen een prominente plaats in de programmering zullen krijgen. Dit jaar beginnen de aanpassingen in het binnen- en buitenmuseum en zullen naar verwachting in 2020 afgerond worden. Dit museum is dus one to watch, waar ons hopelijk nog veel spannends en verfrissends te wachten staat!

Hoe lang doe je er over? |  60 min

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

Meer weten | Raak je niet uitgekeken? Of vind je Berg en Dal toch echt te ver weg? In het Tropenmuseum is nog meer Afrikaanse fotografie te zien! In de pendant-tentoonstelling  ‘Afrofuturism’ tonen vier kunstenaars alternatieve toekomstbeelden, zoals de mogelijkheid van een zwarte paus of een futuristische Keniaanse samenleving met fictieve stammen. Daarover schrijven we binnenkort meer!


De tentoonstelling ‘Afrotopia’ is nog t/m 2 september 2018 te zien in het Afrika Museum. Meer informatie: https://www.afrikamuseum.nl/nl/zien-en-doen-in-het-afrikamuseum/tentoonstellingen/afrotopia

Tekst: De Kunstmeisjes (Mirjam Kooiman, Nathalie Maciesza en Renee Schuiten-Kniepstra).

Cover: Zied Ben Romdhane, via Afrika Museum

 

Advertenties