GO | NO GO #152: Een rondje Rembrandt – Rembrandt Privé

GO | NO GO 15 januari 2019

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Dit jaar knallen we er een speciale serie in: ‘Een rondje Rembrandt’, ter gelegenheid van het nationale themajaar ‘Rembrandt en de Gouden Eeuw’. In 2019 is het namelijk precies 350 jaar geleden dat Rembrandt is overleden. Door het hele land vinden er bijzondere Rembrandt-themed exposities plaats en wij gaan ze stuk voor stuk af. Vandaag trappen we af met de tentoonstelling ‘Rembrandt Privé’ in het Stadsarchief in Amsterdam.

Rembrandt Privé is een expositie om van te smullen, Zoals de titel al doet vermoeden, geeft het Stadsarchief een echt inkijkje in het privéleven van Rembrandt. Waar een tentoonstelling vaak over zijn geschilderde kunstwerken gaat – denk bijvoorbeeld aan de Nachtwacht, het Joodse Bruidje of zijn tientallen zelfportretten –  draait het in het Amsterdamse Stadsarchief juist om de man achter de meesterwerken. Wat blijkt? De kunstenaar was niet altijd alleen maar braaf aan het schilderen… Kom maar op met die smeuïge verhalen, wij zitten klaar met de popcorn.

Rembrandt Privé’ in het Stadsarchief in Amsterdam.
Links: Rembrandt, ‘Neeltgen van Zuytbrouck, de moeder van Rembrandt’, ca. 1631, via Stadsarchief Amsterdam | Rechts: Rembrandt, ‘Zelfportret met Saskia’, 1636, Bruikleen van Kunsthandel Helmut H. Rumbler, Frankfurt.

Hoewel Rembrandt in Leiden werd geboren, verhuisde hij op zijn 25ste naar Amsterdam. Dit was in de zeventiende eeuw hét economische en culturele centrum van de wereld en dus the place to be. In deze turbulente wereldstad (ja, toen al!) werd Rembrandt de populairste schilder voor de nouveau riche, de rijke burgers en koopmannen, die allemaal een selfie boven hun schoorsteenmantel wilden hebben. Maar denk maar niet dat etsen en schilderen het enige was waar Rembrandt zich mee bezighield: hij trouwde, kreeg kinderen, verloor zijn vrouw en enkele van zijn kinderen, had zo nu en dan een pittige ruzie met een minnares (uitgevochten voor de rechter), moest zich verantwoorden voor een buitenechtelijke relatie, ging failliet… Say what?! Aan reuring geen gebrek in het leven van Rembrandt. Deze juicy stories hebben natuurlijk hun sporen achtergelaten in de Amsterdamse archieven. Hoog tijd om deze zeventiende eeuwse documenten weer eens af te stoffen. Baan je een weg tussen de glazen kasten en vitrines, ingedeeld naar thema’s als ‘Erfgenaam’ en ‘Zwanger’, waarin prachtige handgeschreven boeken liggen tentoongesteld. Ook aan kunst geen gebrek: grafisch werk van Rembrandt is goed vertegenwoordigd.

Rembrandt Privé’ in het Stadsarchief in Amsterdam.Zaaloverzicht ’Rembrandt Privé’, via het Stadsarchief van Amsterdam

+ | Niet dat we uitgekeken zijn op de schilderijen van Rembrandt (simply impossible), maar het is verfrissend om eens met onze neuzen in de originele documenten te duiken. Dit zijn immers kunstwerken an sich: papier van 350 à 400 jaar oud, knisperend dun, gevuld met gracieuze krullen van inkt die samenvloeien tot woorden… Vergeet de Story en de Privé, deze documenten geven ons pas de roddels en achterklap van de zeventiende eeuw! Hoewel Rembrandt met pigment en penseel de allerbeste van zijn tijd was, was hij niet overal even goed in: ondanks de vele opdrachten, was het omgaan met guldens, stuivers en penningen niet zijn sterkste kant. Typisch gevalletje van gat in de hand. Zijn hypotheek voor het monumentale pand op de Jodenbreestraat (nu Museum Het Rembrandthuis) was eigenlijk te hoog, en Rembrandt was een onverbeterlijke shopaholic. Hij kocht veilingen met kunstwerken van zijn grote voorbeelden en eigentijdse kunstenaars leeg, en zijn kunstkamer puilde uit met tekenalbums en rariteiten. Een faillissement in 1656 was onvermijdelijk. De inboedel werd opgetekend; per vertrek (niet gewoon woon- en slaapkamer, maar de ‘Sael’ en ‘Kunstcaemer’) werd de inhoud genoteerd, met onder andere schilderijen en gebruiksvoorwerpen. Het Stadsarchief laat deze boedelinventaris zien, which almost never happens, en wij duiken met onze neuzen op de lijst van voorwerpen die Rembrandt had. Alleen al voor dit document is de expositie een bezoekje waard: vergeet binnenkijken in andermans huizen op Funda, nu kun je binnenkijken bij niemand minder dan Rembrandt van Rijn.

3. detail geertje dircx vs rembarndt van rijn
Detail van ‘Uitspraak door commissarissen van huwelijkse zaken in de affaire tussen Geertje Dircks en Rembrandt, 23 oktober 1649’, via Stadsarchief Amsterdam.

± | Dat het Stadsarchief helemaal up-to-date is, bewijst de toepassing van Augmented Reality in de tentoonstelling. Didn’t we mention? De documenten zijn uiteraard in zeventiende eeuws Nederlandsch geschreven, voor de geoefende literair onder ons een interessante puzzel, maar voor de gemiddelde bezoeker één grote wirwar van onleesbare krulletjes, kriebeltjes en ander gepriegel. Als een ware Sherlock Holmes ontrafelen we de teksten op de documenten en juichen we wanneer we ‘Rembrandt’ aan het einde van een alinea ontdekken. Wat hulp bij het lezen van de originele archiefstukken is dan ook zeker welkom. Bij binnenkomst in de intieme ruimte liggen iPads en koptelefoons klaar: inpluggen en go. Zou je denken. Helaas hebben wij het na vier verschillende devices en koptelefoons opgegeven. De meeste bleken niet te werken, en ook personeel kwam snel tot de conclusie dat de iPads het simpelweg niet doen, dus je maar zonder verder moest kijken. Jammer! De tentoonstelling valt of staat met de extra informatie. Zeker de tijdlijn die je zou moeten kunnen scannen, waarna corresponderende zelfportretten van Rembrandt tevoorschijn moeten komen, is een loos onderdeel wanneer de technologie niet meewerkt. Misschien hadden wij gewoon pech. Maar vrees niet, zoals eerder vermeld: de archiefstukken zijn op zichzelf al kunstwerkjes en de etsen zijn een fijne bonus.

Hoe lang doe je er over | 30-45 minuten.

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy Pro

Meer weten | Het Stadsarchief organiseert verschillende gesprekken rondom de tentoonstelling. Op 20 januari en 3 maart kun je gratis luisteren naar historici die een thema uit het leven van Rembrandt belichten. Meer zin om een frisse neus te halen? Iedere zondagmiddag is er een stadswandeling! Mocht je op het volgende verjaardagsfeestje willen opscheppen over je ‘paleografische’ kennis: volg een snelcursus zeventiende eeuwse documenten lezen op 18 januari. Alle informatie vind je hier.


De tentoonstelling ‘Rembrandt Privé’ in het Stadsarchief van Amsterdam is nog te zien t/m 7 april 2019. Meer informatie:
https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/agenda/rembrandt-prive/?utm_source=Banner%20Tentoonstellingen&utm_medium=website&utm_term=Rembrandt%20Privé%20-%20vanaf%207%20december&utm_content=Rembrandt%20Privé%20-%20vanaf%207%20december&utm_campaign=Banner%201

Tekst: Charlotte Hercules

Coverbeeld: Detail van ‘Uitspraak door commissarissen van huwelijkse zaken in de affaire tussen Geertje Dircks en Rembrandt, 23 oktober 1649’, via Stadsarchief Amsterdam.

Advertenties