GO | NO GO #158:  ‘Don’t let go, Jack’: sink or swim op de “Titanic” van Hans op de Beeck?

GO | NO GO 14 februari 2019

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Op zoek naar de rust temidden van de drukke stad, waren we afgelopen weekend te vinden in het Scheepvaartmuseum, waar op dit moment de tentoonstelling ‘Sea of Tranquillity’ van Hans Op de Beeck te zien is.

‘Tentoonstelling’ dekt in dit geval niet helemaal de lading; ‘Sea of Tranquility’ in het Scheepvaartmuseum is eigenlijk een totaalervaring, gebaseerd op de gelijknamige film uit 2010 door de studio van Hans Op de Beeck. Een aantal jaren geleden raakte de Vlaamse kunstenaar geïntegreerd door Saint Nazaire, een scheepswerf in Frankrijk waar de grootste en meest luxueuze cruiseschepen ter wereld worden gebouwd. Het werk van Op de Beeck draait vaak om sociale fenomenen binnen onze complexe samenleving, zo is hij gefascineerd met de manier waarop mensen hun vrije tijd besteden. Daarnaast staat hij ook bekend om zijn nogal theatrale praktijk; Op de Beeck bouwde onder andere ooit een verlaten pretpark na (The Amusement Park) en een complete verzamelaars’ woning (The Collector’s House).

Sea of Tranquillity (film still), Hans Op de Beeck 2010, Full HD video, colour, sound, 29 minutes 50 seconds (still 1) kopie.jpg
Hans Op de Beeck, ‘Sea of Tranquillity (film still)’, 2010, (still 1), via Het Scheepvaartmuseum. 

Na zijn indrukwekkende bezoek aan Saint Nazaire schreef de kunstenaar een script dat vertelt over een fictief cruiseschip, waarop we verschillende personages volgen tijdens hun verblijf. Hij bouwde een complete maquette van het schip en ontwierp zelfs het serviesgoed en de uniformen van de crew tot in detail. Op basis daarvan werd een soort ensemblefilm (zo’n film waarin allemaal afzonderlijke verhalen samenkomen, à la Love Actually) geproduceerd. Maar dan zonder gepraat, een zoetsappige samenloop van omstandigheden of Leonardo en Kate in de hoofdrol. Voordat je deze film echter te zien krijgt, moet je eerst zelf een kleine reis afleggen door een reeks verduisterde ruimtes, waarin objecten zijn opgesteld die je mee op pad nemen naar een alternatieve werkelijkheid.

Sea of Tranquillity Hans op de Beeck - credits Twycer (40) kopie.jpg
Zaaloverzicht, Hans Op de Beeck, ‘Sea of Tranquillity’, foto: Twycer, via Het Scheepvaartmuseum.

± | Het eerste gedeelte van de tentoonstelling doet vooral denken aan een tripje naar Universal Studios, waar props uit mega blockbusters als relieken worden tentoongesteld aan die-hard fans die slurpend aan een XL-Cola hun meest memorabele Hollywood-momenten herbeleven. Bij binnenkomst tref je hier eerst een soort miniatuurmodel van de set van een scheepswerf; niet bepaald het zwaard van Legolas of de onzichtbaarheidsmantel van Harry Potter, maar de spanning moet natuurlijk een beetje opgebouwd worden. Even later kom je aan bij de oplichtende maquette van het fictieve cruiseschip, een futuristisch ontwerp dat aan een ruimteschip doet denken. Verderop staan hyperrealistische wassen beelden van bemanningsleden gekleed in crew-uniformen en een vitrine waarin het bijbehorende serviesgoed wordt tentoongesteld. Aan de wanden hangen schilderijen van wilde zeeën met daarop het varende schip afgebeeld. Omdat je de film nog niet hebt gezien en je nog niet weet wat er gaat gebeuren, voelt de sfeer een beetje luguber aan, een gevoel dat wordt versterkt door een lege hoek waar sokkels klaar staan maar waar (nog) geen objecten op tentoongesteld worden. De complete installatie geeft een mooi inzicht in de verbeelding van Op de Beeck. Met zijn gigantische en meeslepende sculpturale installaties stolt de kunstenaar als het ware de tijd en creëert hij een soort vacuüm. Als bezoeker heb je binnen dat vacuüm twee keuzes: je laat je meevoeren met je hersenen op sluimerstand alsof je inderdaad een dagje uit bent in Universal Studios, of je gaat ernstig op zoek naar een diepere betekenis of maatschappijkritische boodschap, die lege sokkels laten immers genoeg ruimte voor invulling over.

Sea of Tranquillity Hans op de Beeck - credits Twycer (31).jpg
Zaaloverzicht, Hans Op de Beeck, ‘Sea of Tranquillity’, foto: Twycer, via Het Scheepvaartmuseum. 

+ | De grand finale van deze tentoonstelling betreft de 30-minuten-durende film ‘Sea of Tranquility’, die in de laatste ruimte herhaald wordt afgespeeld. Het begint met een aaneensluiting van langzame momentopnames waarin een scheepswerfarbeider zichzelf gereed maakt voor een dag werk, de kapitein afscheid neemt van zijn vrouw en zich richting het schip begeeft, een ingenieur de bedrading controleert en het kamermeisje aan haar ronde begint… Niemand lijkt er echt veel zin in te hebben. Vervolgens worden we meegenomen naar de lounge waar een bandje een zwoel jazznummer staat te spelen, terwijl de omzittenden rustig dansen, wachten op een glas champagne of zwijgend elkaars blik vermijden. ‘A sea of tranquility, washing away all of my sadness’ klinkt de tekst, ‘please let me drift away’. In de shots daarna dineert een passagier treurig in zijn eentje, worden twee heren synchroon gemasseerd en strooien een vrouw en haar zoon het as van hun overleden echtgenoot/vader emotieloos uit vanaf het dek. Ondertussen staren de kapitein en zijn bemanning zielloos voor zich uit vanuit de stuurhut. Met deze film schetst Op de Beeck een krachtig beeld van complete verdoving. Op een cruiseschip te midden van de oceaan koppelen passagiers zichzelf los van de realiteit en hopen ze dat hun sores naar de zeebodem zinken, terwijl ze bediend en vermaakt worden, maar de onvermijdelijke terugkeer loert op de achtergrond. Het is eigenlijk een typisch beeld van onze tijd en een waarschuwing voor de toekomst; we leven in een snelle en harde wereld, waarvan we allemaal steeds meer de behoefte voelen om te ontsnappen… Of het is gewoon een slome film over mensen die zich vervelen aan boord van een cruiseschip; die interpretatie laten we aan jou over.

Hoe lang doe je er over? | 45 minuten (inclusief film)

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

Meer weten | Aan boord van het VOC-schip de ‘Amsterdam’, dat naast het museum te water ligt, kun je met behulp van Virtual Reality een tijdreis maken door de haven van Amsterdam in de Gouden Eeuw. Deze VR-journey is gebaseerd op een schilderij van Reinier Nooms uit 1664, getiteld, ‘Gezicht op het IJ met ’s Lands Zeemagazijn te Amsterdam’, dat ook in het museum te zien is.

De tentoonstelling ‘Sea of Tranquility’ is nog t/m 9 juni 2019 te zien in het Scheepvaartmuseum. Meer informatie: https://www.hetscheepvaartmuseum.nl/doen/tentoonstellingen/hansopdebeeck 

Tekst: Jolien Klitsie

Cover: Hans Op de Beeck, ‘Sea of Tranquillity (film still)’, 2010, (still 1), via Het Scheepvaartmuseum. 

 

Advertenties