GO | NO GO #116: Magische mini-kunst

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer bezoeken we de expositie ‘Magische miniaturen’ in Museum Het Catherijneconvent in Utrecht.

Het klooster kampt met een serieus imagoprobleem. De meeste mensen zien het toch al snel als de plek waar het allerlaatste sprankje hoop op enige romantiek een langzame en pijnlijke dood sterft. Toegegeven, sinds de non Maria (gespeeld door Julie Andrews) in The Sound of Music door de Alpen dartelde om toonladders te zingen, heeft dit instituut een iets vrolijkere reputatie gekregen. Maar alsnog: Maria kon niet wachten om de benen te nemen en zich in de armen van Herr von Trapp en zijn dozijn kinderen te werpen. Wij zijn deze week echter geheel vrijwillig – zelfs met een huppeltje van enthousiasme – het klooster ingegaan, al was het maar voor eventjes. In Museum Het Catherijneconvent is nu namelijk een expositie te zien van Middeleeuwse miniaturen, die wij nog snel wilden meepakken voor hij op 3 juni alweer sluit.

Schermafbeelding 2018-05-14 om 11.00.53
Links: Trivulzio Getijdenboek, Johannes op Patmos, Zuidelijke Nederlanden, circa 1465, Collectie Koninklijke Bibliotheek, Den Haag | Rechts: Fragment uit bijbel ‘Glazier Rylands Bijbel’, Judith en Holofernes, circa 1265, Rijksmuseum Twenthe, Enschede | beide via Museum Het Catherijneconvent

De expositie confronteert je om te beginnen met hoe visueel verwend we zijn. Tegenwoordig gaat een afbeelding maar een paar dagen mee: een foto van een verloofde Britse prins, een oranje-getinte president of zelfs een aanslag is al gauw ‘oud nieuws’. We zappen, swipen en scrollen direct door naar meer beeld, want we hebben onbeperkte toegang tot visuele prikkels. We zijn verslaafd aan het kijken naar plaatjes en willen meer, meer, meer. Probeer je nu even voor te stellen dat je in de Middeleeuwen woont en niet stinkend rijk bent; dat betekent dat je in je hele leven waarschijnlijk geen enkele afbeelding zal zien. Tenzij je naar de kerk gaat, waar je op kunt kijken naar wat glas-in-lood verbeeldingen van Christus’ kruisiging. That’s about it. Het genieten van afbeeldingen was gereserveerd voor de rijken, die gedecoreerde – of ‘verluchte’ – boeken bestelden. In het Catherijneconvent zijn nu tientallen van deze boeken te zien, die een heel nieuwe betekenis aan het woord ‘concentratievermogen’ geven. Er werd door rijen monniken eindeloos gewerkt aan het maken van de mooiste afbeeldingen die de handgeschreven teksten een beetje jeu moesten geven. De boeken waren een soort mini-musea die je mee kon nemen en die van generatie op generatie werden overgedragen. Alvast een kleine tip voor dit mini-museumbezoek: vergeet je loep niet mee te nemen!

Miniaturen
Getijdenboek, Laatste Oordeel en initiaal H met koning David, Brugge, Geert Groote, circa 1480, Collectie Museum Catharijneconvent. Foto: Marco Sweering

+ | We stappen maar meteen over op het tweede imagoprobleem van de dag: de Middeleeuwen. Die hebben het ook niet makkelijk wat branding betreft. Bij de Middeleeuwen denken we al gauw aan donkere en tochtige kastelen, veel modder en greppels, een vleugje incest hier en daar, en bovenal: geen shampoo. Maar shampoo of geen shampoo, in de late Middeleeuwen zag het er allemaal heel anders uit. Deze periode – ook wel de Bourgondische tijd – werd officieel ingeluid door Filips de Stoute (#nastyboy) in de veertiende eeuw, toen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden (nu Nederland en België) heel welvarend werden. Kort samengevat, er was tijdens de Bourgondische tijd genoeg om van te genieten. Daar komt de beschrijving ‘Bourgondisch’ dus vandaan! De piepkleine kunstwerkjes op papier in deze tentoonstelling geven ons een inkijkje in het original Bourgondisch leven. Ja, we zien veel kerkelijke en bijbelse scènes en ook aardig wat veldslagen. Maar the good bits zitten in de kantlijnen: draken, bloemen en kleine figuurtjes die allemaal dingen doen die God ongetwijfeld at some point verboden heeft. Deze grappige plaatjes in de marges worden ook wel ‘drolerieën’ genoemd – zelfs de benaming is grappig. Een van onze favoriete bezigheden tijdens een museumbezoek is het bedenken van hypothetische achtergrondverhalen en onderschriften bij kunstwerken. Wij kunnen ons geluk dus ook niet op met deze miniaturen, waarin we vozende paartjes betrappen, zeer aparte (een weirdly hilarische) vormen van marteling tegenkomen en dance moves zien die we zeker binnenkort gaan uitproberen.

680-2. Breviarium, Meester van het Bute Psalter, Cambrai, circa 1277, Collectie Koninklijke Bibliotheek Den Haag, fotografie Jos Uljee kopie
Breviarium, Meester van het Bute Psalter, Cambrai, circa 1277, Collectie Koninklijke Bibliotheek Den Haag. Via Museum Het Catherijneconvent, foto: Jos Uljee

+  | Er is werkelijk alles aan gedaan in deze expositie om miniaturen hot and happening te maken. Zelfs de gelikte hoofdredacteur van Quote is erbij gesleept om de introductievideo wat actueler te maken. Deze video is een schot in de roos: door middel van animaties en dankzij een aantal leuke kenners krijgen we voorafgaand aan ons bezoek een duidelijk beeld waarom deze mini-kunst zo mega-boeiend is. Geloof je ons niet op ons woord? Hier kun je alvast een sneak preview van de video krijgen, die in totaal tien minuten duurt. Maar daar stop de pret niet: in elke zaal kun je, stap voor stap, je eigen miniatuur maken. Nu zijn wij de tijd van kleurplaten jammer genoeg wat ontgroeid, maar who cares? Wij blijven wat langer hangen om eens lekker buiten de lijntjes te kleuren. Ook leuk: in de laatste zaal kun je aan een oud getijdenboek ruiken. Wij hadden zo’n dikke vijf minuten nodig om elkaar genoeg op te jutten om het daadwerkelijk te proberen – en het was niets van wat we dachten. Benieuwd wat we roken? Go smell for yourself!

Hoe lang doe je er over? | minimaal 60 min.

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

Meer weten | Wil je alvast in de stemming komen? Er bestaan een aantal geniale Instagram-accounts die unieke captions bij Middeleeuwse miniaturen hebben gezet. Wie zei dat oude kunst niet hilarisch kan zijn? Check bijvoorbeeld eens @medievalreacts, onze favoriet.


De tentoonstelling ‘Magische miniaturen’ is t/m 3 juni 2018 in Museum Het Catherijneconvent. Meer informatie: https://www.catharijneconvent.nl/bezoek-ons/tentoonstellingen/magische-miniaturen/

Tekst: De Kunstmeisjes (Mirjam Kooiman, Nathalie Maciesza en Renee Schuiten-Kniepstra).

Cover: Breviarium, Meester van het Bute Psalter, Cambrai, circa 1277, Collectie Koninklijke Bibliotheek Den Haag. Via Museum Het Catherijneconvent, foto: Jos Uljee

Advertenties

Further Projects