GO | NO GO #134: Polderfotografie

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Afgelopen weekend waren we in Rotterdam voor de tentoonstelling ‘De Mix | Nederlandse Fotografen Toen en Nu’ in het Nederlands Fotomuseum.

Als we het over ‘de grootste Nederlandse kunstenaars’ hebben, denken wij al snel aan zeventiende-eeuwse penseelhelden of vooruitstrevende ontwerpers uit de afgelopen honderd jaar ― Rembrandt of Rietveld, we love ‘em both. Onze geschiedenis kent ook een aantal invloedrijke fotografen, waaronder Ed van der Elsken (1925-1990) en Cas Oorthuys (1908-1975). Deze heren zijn befaamd om hun foto’s van het Hollandse straatbeeld en -leven. Maar er zijn nog veel meer meesters van de gevoelige plaat, die zich ook op heel andere thema’s hebben gericht. Zo stond Paul Julien (1901-2001) bekend om zijn antropologische fotoreportages van reizen door Afrika, Frits J. Rotgans (1912–1978) om breedbeeldopnames van de naoorlogse wederopbouw van Nederland, en Adolphe Burdet 1860-1940 als pionier op het gebied van de natuurfotografie.

Het grootste gedeelte van de archieven van deze fotografen bevindt zich in de collectie van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam; een schatkamer aan kennis en materiaal. Voor de expositie ‘De Mix’ zijn vier hedendaagse fotografen in het depot gedoken om zich te laten inspireren door de golden oldies. Daaruit ontstonden vier series (a.k.a. re-mixes), waarin de fotografen ieder op hun eigenzinnige manier reflecteren op het werk van hun voorgangers. Dat levert bijzondere, grappige maar ook confronterende combinaties van oud en nieuw op.

Jannes Linders, ‘JHML1706’, 1992, via Nederlands Fotomuseum
Jannes Linders, ‘JHML1706’, 1992, via Nederlands Fotomuseum


+ | We zien de foto’s side by side; de fotografen van toen en nu die dezelfde thema’s hebben vastgelegd. Maar is alles wel hetzelfde gebleven na al die tijd? Zo tonen de glamour shots van Frits J. Rotgans een trots beeld van Schiphol in de jaren 60, hét begin van de bloei van de commerciële luchtvaart. Inmiddels is datzelfde Schiphol uitgegroeid tot één van de drukste luchthavens ter wereld. Jannes Linders (1955) laat ons met zijn fotoserie van slapende passagiers in de wachtruimtes van het vliegveld een heel ander beeld van Schiphol zien; een beeld waarin niet welvaart, maar overbelasting de hoofdrol speelt. Linders’ foto’s roepen vijftig jaar na Rotgans’ serie vooral vragen op over de effecten van de zo bejubelde transit-rol van Schiphol. Een soortgelijk contrast zien we terug bij de foto’s van Oorthuys en zijn navolger Hans van der Meer (1955). Kort na de oorlog beantwoordde Oorthuys met zijn romantische beelden van koeien te midden van het idyllische Hollandse landschap ook een behoefte aan een nationaal gevoel van trots. Ondertussen is de vee-industrie uitgegroeid tot een miljoenen-business (vraag maar aan Yvon Jaspers), waarvan Van der Meer de harde realiteit in beeld brengt. Denk aan de duizenden kalveren die als gevolg van onze zuivelconsumptie bij de mesterij belandden… Het perfecte Hollandse plaatje ziet er decennia later toch iets minder gezellig uit. Door ons als bezoekers even uit ons eigen tijdsbeeld los te wrikken, geven deze series ons inzicht in de keerzijde van onze historische ambities.

Cas Oorthuys, ‘Met de hand melken zwartbont vee’, 1944, via Nederlands Fotomuseum
Cas Oorthuys, ‘Met de hand melken zwartbont vee’, 1944, via Nederlands Fotomuseum


± | Omdat het eigenlijk vier losse mini-tentoonstellingen in een relatief kleine ruimte zijn, moet je snel kunnen schakelen. Er is letterlijk en figuurlijk niet veel ruimte voor contemplatie. Om het hoekje komen we namelijk in een hele andere vibe dan Linders en Van der Meer terecht. De twee fotografen die we daar leren kennen, delen eenzelfde fascinatie voor thema’s als reizen en natuur. Maar ze zoomen nog een stukje verder in dan hun historische voorgangers. De serie van Blommers / Schumm (1969) vormt een grappig samenspel met de foto’s van Adolphe Burdet. Burdet maakte aan het begin van de twintigste eeuw een aantal close-ups van eitjes in vogelnestjes; Blommers en Schumm reisden afgelopen jaar het land af om boswachters in hun natuurlijke habitat vast te leggen. Dat het duo normaal gesproken modereportages maakt, blijkt wel uit deze portretten. Ze zetten de boswachters in hele ontspannen, bijna sensuele houdingen en portretteren ze van dichtbij. Opmerkelijk genoeg schept dat hetzelfde gevoel als Burdets vogelnestjes. De laatste hedendaagse fotograaf, Andrea Stultiens (1974), borduurt met haar serie echt voort op het werk van Paul Julien; ze bezocht verre oorden als Liberia en liet de bevolking de foto’s zien die Julien daar in de jaren dertig had gemaakt. Met behulp van een lokale “verhalenverteller” leerde ze de context achter de foto’s van Julien kennen, en maakte ze zelf nieuwe beelden om deze context te helpen vertalen. We krijgen Liberia door de ogen van de bewoners te zien, in plaats van door een Westerse (vaak stereotype) lens. Waar we er bij de eerste twee fotografen – Linders en Van der Meer – nog achter kwamen hoe beperkt onze blik soms is, wordt onze wereldvisie hier gelukkig weer een beetje verbreed.

Blommers/ Schumm, ‘Boswachter, N 52° 34' 40.08''O 4° 37' 25.32’', via Nederlands Fotomuseum
Blommers/ Schumm, ‘Boswachter, N 52° 34′ 40.08”O 4° 37′ 25.32’’, via Nederlands Fotomuseum

Hoe lang doe je er over? | 30 – 60 minuten

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

Meer weten | Hij passeerde net al kort de revue, maar van de fotograaf Cas Oorthuys is op dit moment ook een grote overzichtstentoonstelling in het museum te zien. Deze is absoluut de moeite waard als je het ons vraagt. Oorthuys fotografeerde namelijk zijn hele leven letterlijk alles. Net zoals wij dat doen eigenlijk… maar toen was het nog uniek. Daardoor krijg je dus een geweldige fotografische indruk van het grootste gedeelte van de twintigste eeuw. Gaan!


De tentoonstelling ‘De Mix | Nederlandse Fotografen Toen en Nu’ is nog t/m 13 januari 2019 te zien in het Nederlands Fotomuseum. Meer informatie: https://www.nederlandsfotomuseum.nl/tentoonstelling/de-mix/

Tekst: Jolien Klitsie

Cover: Frits J. Rotgans, ‘Start/landingsbaan 09-27, de Buitenveldertbaan’, 1969, via Nederlands Fotomuseum

 

Advertenties

Further Projects