GO | NO GO #149: Met hijgende honden naar de film

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze week zijn we in het Centraal Museum in Utrecht voor de eerste solotentoonstelling van (video-)kunstenaar Janis Rafa, ‘Janis Rafa: Eaten by Non-humans’.

Het Eye Filmmuseum in Amsterdam, Palazzo Strozzi in Florence en de 56e Biënnale van Venetië: een kleine greep van locaties waar het werk van de Griekse Janis Rafa (1984) de afgelopen jaren al is getoond. De jonge kunstenaar studeerde af op videokunst aan de University of Leeds en maakte in 2013-2014 furore op de Rijksakademie in Amsterdam. Nu, vier jaar later, is het de beurt aan het Centraal Museum in Utrecht. Een belangrijke mijlpaal in haar carrière, aangezien het haar eerste museale solotentoonstelling is! De films van Rafa draaien om universele thema’s als sterfelijkheid en verlies. Het bezoek aan haar nieuwste expositie begint buiten al, een teaser van het videowerk ‘A Sign of Prosperity to the Dreamer’ is te zien op de gevel van het Centraal Museum. Meerdere zwarte vogels tollen vanuit de onderkant het beeld in, vertraagd, soms bijna onherkenbaar en bovenal: morsdood. Dit alles tegen de achtergrond van de lucht, een mooi samenspel met de buitenlucht in real time.

Janis Rafa, A Sign of Prosperity To The Dreamer (still), 2014, Centraal Museum, Utrecht
Janis Rafa, ‘A Sign of Prosperity To The Dreamer (film still)’, 2014, Centraal Museum, Utrecht

De titel van de tentoonstelling ‘Eaten by Non-humans’ verwijst naar het ‘niet-menselijke’; hiermee bedoelt Rafa met name dieren. Alle dog lovers opgelet: opvallend zijn de vele honden die telkens terugkomen in haar werk. Rafa stelt telkens vragen over de hiërarchie tussen mens en niet-mens: heeft een niet-mens bijvoorbeeld ook gevoelens van liefde en verdriet? Naast haar films zijn er in het Centraal Museum ook enkele sculpturale werken te zien die – net als de videowerken – zijn geïnspireerd op de grote thema’s in het leven, met name de relatie tussen mens en dier en mens en landschap.

Janis Rafa - Centraal Museum Utrecht - De Kunstmeisjes(2)Zaaloverzicht Janis Rafa, ‘Eaten by Non-humans’, Centraal Museum, Utrecht

± | Be warned: voor het werk van de jonge kunstenaar heb je geduld nodig. Twee films duren 20 minuten, en veel shots zijn minutenlange beelden van bijvoorbeeld hetzelfde landschap, een douchend persoon of hijgende honden. Bioscoopgevoel, maar dan next level artistiek! De tentoonstellingsruimten nodigen gelukkig uit tot het nemen van je tijd. Bij de films ‘Father Gravedigger’ en ‘Our Dead Dogs’ – beide onderdeel van de trilogie ‘Three Farewells’ – zijn bankjes geplaatst en is er genoeg ruimte om te zitten. De zalen met de films zijn helemaal donker: de vloeren diepzwart en de muren roodbruin: een aardse kleur die overeenkomt met de aarde van eerder getoond sculptuur in de tentoonstelling. De films spatten zo uit de ruimte en de kraakheldere kleuren en intense geluiden (like we said, hijgende honden) worden hierdoor versterkt en komen extra hevig over op de toeschouwer. De beelden van verlaten en uitgestrekte landschappen zijn vaak geschoten met een groothoeklens en zijn prachtig: de dorre zandgrond met vele olijfbomen bijvoorbeeld, laat het soort landschap zien dat doet denken aan het thuisland van de kunstenaar. Rafa’s werk kan naast meditatie ook emotie opwekken: een hond die zijn dode baasje probeert wakker te springen, huilend bij hem gaat liggen wanneer dit niet lukt en uiteindelijk aan zijn haren meesleurt en hem begraaft, draait de normale verhouding tussen mens en dier om en wekt bij ons glimmende oogjes op. Deze sfeer van rouw en de omgekeerde wereld, waarin we de ervaring zien vanuit het perspectief van het dier, in plaats van de mens, zorgen ervoor dat je blijft kijken naar het videowerk.

Janis Rafa - Centraal Museum Utrecht - De KunstmeisjesZaaloverzicht Janis Rafa, ‘Eaten by Non-humans’, Centraal Museum, Utrecht

+ | Voor deze solotentoonstelling heeft Rafa inspiratie gehaald uit de collectie van het Centraal Museum. Vanaf 16 december is namelijk de tijdelijke en veelbelovende tentoonstelling ‘Utrecht, Caravaggio en Europa’ te zien in het museum, grotendeels tegelijkertijd met de solotentoonstelling van Rafa. Caravaggio inspireerde zeventiende-eeuwse Utrechtse schilders als Hendrick ter Brugghen, die op zijn beurt een inspiratiebron is voor de hedendaagse Rafa. (Art) History is an ongoing cycle! Voor ‘Take 11: What Remains is a Wound Disembodied’ (2018) heeft Rafa zich gebaseerd op het schilderij ‘De Arme Man en de Rijke Lazarus’ van Ter Brugghen. Op dit doek uit 1625 likken twee honden de wonden van de arme man schoon, en dit is wat Rafa ook laat zien in een ‘travelling shot’ dat langzaam en parallel aan de actie beweegt. Een vrouw, levend op een schroothoop met haar man en dieren, valt en gilt het uit. In een volgend shot zien we haar grijpen naar haar buikwond, die ook hier gelikt wordt door twee honden. Doordat het cruciale moment mist in de film, blijft het gissen of de honden haar aanvielen (eaten by non-humans?) of haar wonden willen verzorgen door ze – net als in het werk van Ter Brugghen – schoon te likken. Het gezicht dat je nú trekt bij het lezen van voorgaande, trokken wij zo nu en dan ook. Het werk van Rafa kan je heel ongemakkelijk laten voelen: het trekt aan en het stoot af. Deze spannende verhoudingen maken dat je – ondanks de enorme traagheid – wilt blijven kijken. What’s gonna happen next?

Hoe lang doe je er over | Wil je alle filmwerken bekijken? Dan ben je zeker een uur zoet.

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy Pro

Meer weten | Bonustip: vanaf 16 december is ‘Utrecht, Caravaggio en Europa’ te zien in het Centraal Museum. Een bijzondere tentoonstelling, want voor het eerst zijn er drie werken van Caravaggio te zien in Nederland! Het Vaticaan heeft het topstuk ‘De graflegging van Christus’ uitgeleend en is slechts vier weken te bezichtigen. Hierna zijn er nog twee werken van Caravaggio te bezichtigen: ‘Medusa’ en ‘Mediterende Hieronymus’. Meer hierover in onze Christmas Special volgende week, so stay tuned


De tentoonstelling ‘Janis Rafa: Eaten by Non-humans’ in het Centraal Museum te Utrecht is nog te zien t/m 3 februari 2019. Meer informatie: https://www.centraalmuseum.nl/nl/tentoonstellingen/janis-rafa-eaten-by-non-humans

Tekst: Charlotte Hercules

Coverbeeld: Zaaloverzicht Janis Rafa, ‘Eaten by Non-humans’, Centraal Museum, Utrecht

Advertenties

Further Projects