GO | NO GO #151: Gotta catch ‘em all!

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer bezochten we de tentoonstelling Cool Japan, die na een succesvol verblijf in het Museum Volkenkunde in Leiden nu te zien is in het Tropenmuseum in Amsterdam.

Pokémon, Transformers, Hello Kitty: de Japanse popcultuur is in de afgelopen decennia uitgegroeid tot een wereldwijd fenomeen. ‘Manga’ (Japanse stripverhalen), anime (Japanse animatiefilms) en videospelletjes van Japanse makers vliegen overal als warme broodjes over de toonbank, terwijl internationale popsterren als Gwen Stefani en Nicki Minaj het liefst in een ‘Harajuku’-pakje op het podium klimmen. Ook onze voorouders hadden een lichte obsessie met Japanse producties; al sinds het begin van de zeventiende eeuw worden prenten en gedecoreerde objecten uit Japan door het Westen geïmporteerd en felbegeerd. Er bestaat zelfs een stroming in de kunstgeschiedenis die het ‘Japonisme’ heet: aan het einde van de negentiende eeuw ontstond er een ware hype rondom Japanse kunst en motieven. Beroemde kunstenaars zoals Vincent van Gogh en Paul Gauguin lieten zich door deze kunst inspireren en namen de motieven over in hun eigen werk.

Photography by ©KIRSTENVANSANTEN
Zaaloverzicht: ‘Cool Japan – Samurai’, foto: Kirsten van Santen, via Tropenmuseum, Amsterdam

De expo ‘Cool Japan’ dekt het volledige scala van de Japan-gekte door de eeuwen heen, van oude tekeningen tot en met knuffels, outfits en robots. Daarbij worden ook veel hedendaagse cultuurverschijnselen zoals ‘Kawaii’ (de schattigheids-esthetiek), ‘Cosplay’ (gekostumeerde rollenspellen) en ‘Otaku’ (obsessieve fan-cultuur) bij het publiek geïntroduceerd. Bij binnenkomst raak je meteen ondergedompeld in een hysterisch vrolijke fantasiewereld, waarin Samoerai krijgers, draken en schoolmeisjes met super powers de dienst uitmaken. Gaandeweg vang je echter ook iets op van een grimmige ondertoon die verwijst naar een hardere realiteit.

+ | ‘Cool Japan’ laat zien dat de wortels van de Japanse popcultuur voornamelijk in de beeldcultuur liggen; er bestaat een lange traditie van het uittekenen van alledaagse volksverhalen, de (nogal bloederige) geschiedenis en belangrijke moralen. Veel van deze verhalen zijn later vertaald naar het ‘Kabuki’-theater, een kunstvorm voor de “gewone burger”. Prenten en tekeningen genoten daarom door de eeuwen heen een ongekende populariteit, en een beetje talentvolle graficus verkreeg al snel een celebrity status. In de tentoonstelling kom je veel van dit soort historische prenten tegen waarop karakters of scènes uit een verhaal zijn afgebeeld. Soms zijn ook alle scènes uit het verhaal op één oppervlak afgebeeld, waardoor het als een striptekening leest. Bijvoorbeeld een ‘Kabuki’-theater affiche uit de achttiende eeuw, waarop de hoofdpersoon Mitsuki in bedwang wordt gehouden door een bezeten zwaard. Hij mag het zwaard pas terug in de schacht steken als er bloed heeft gevloeid, en dat laatste wordt op verschillende vlakken gedemonstreerd… tja, echt een publiekstrekker. De helden en schurken uit deze klassieke volksverhalen vormen een bron van inspiratie voor de makers van hedendaagse manga, anime en computerspelletjes. Zo is de hele wereld inmiddels gefascineerd door Samoerai-krijgers en Ninja’s. Hoewel manga en anime niet officieel erkend worden als het vervolg van de bovengenoemde traditie, maken de ‘Mangaka’ (striptekenaars) vandaag de dag nog steeds gebruik van dezelfde eeuwenoude tekentechnieken en grafische trucjes. In het midden van de tentoonstelling tref je een paar knappe historische voorbeelden die deze technieken duidelijk illustreren, waaronder ook de schetsen van de beroemde Kitao Masayoshi, die hele figuren kon tekenen zonder zijn pen op te tillen.

Cool Japan - Colorful Rebellion - Seventh Nightmare (2014, NY) Photo by GION
Zaaloverzicht: ‘Cool Japan – Colorful Rebellion – Seventh Nightmare (2014, NY)’, foto: Gion, via: Tropenmuseum, Amsterdam.

± | Japan staat bol van tegenpolen, enerzijds is het bekend om uitgebreide theeceremonies en als het land van oorsprong van het zen-boeddhisme, anderzijds verkleed de bevolking zich regelmatig als hun favoriete superheld en kijken ze het liefst naar tekenfilms. Neem bijvoorbeeld de ‘Kawaii’-cultuur: met schattige knuffels, hartjes, regenbogen en fantasiewezens zetten tieners en jongvolwassenen zich op een bijzonder passief-agressieve manier af tegen de strenge en conformistische Japanse maatschappij. De belichaming van dit fenomeen bevindt zich in de installatie ‘Colorful Rebellion – Seventh Nightmare’ van de kunstenaar Sebastian Masuda, het brein achter het commerciële succes van ‘Kawaii’. De wanden van dit kamertje zijn compleet bedekt met allerlei speelgoed en kleurrijk textiel en in de hoek staat een wit bed – het is zo zoet dat je er bang van wordt. Net als met ‘Cosplay’ en ‘Otaku’, biedt deze fantasiewereld een manier van ontsnappen aan de realiteit die dikwijls extreme vormen aanneemt, maar de expo bestrijkt alleen het oppervlak daarvan. De opzet van de tentoonstelling is te breed om echt de diepte in te gaan; voor de echte liefhebber of antropoloog is het daarom wellicht wat minder vernieuwend. Want er is ook nog een deel gewijd aan Japans design en Westerse ontwerpers die zich daardoor hebben laten inspireren, een kamertje met erotische Manga waarin voorzichtig commentaar wordt geleverd op het afbeelden van de vrouw als lustobject, en een zaal waarin je zelf mag gamen op arcade speelkasten en Japanse pop video’s kunt bekijken. ‘Cool Japan’ vormt vooral een overzicht van en ode aan de Japanse popcultuur: een waanzinnig parallel universum waarin iedereen ter wereld en van alle generaties kan ontsnappen, of gewoon een dagje op bezoek kan gaan!

Hoe lang doe je erover? | minimaal een uur

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

Meer weten | Tijdens het weekend van 2 en 3 februari is het ‘Cool Japan Design Weekend’. Het museum haalt verschillende ontwerpers in huis die je bijvoorbeeld helpen met het customizen van je eigen kimono of je leren hoe je composities kunt maken. Super-kawaii!


De tentoonstelling ‘Cool Japan’ is nog t/m 1 september 2019 te zien in het Tropenmuseum. Meer informatie: https://www.tropenmuseum.nl/nl/cooljapan.

Tekst: Jolien Klitsie

Cover: Matsuura Hiroyuki, ‘Uki Uki’, via Tropenmuseum, Amsterdam

Advertenties

Further Projects