GO | NO GO #231: In grote lijnen denken

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze week vanuit Rotterdam, waar in je in de Kunsthal kan genieten van vier eeuwen teken- en schilderkunst in de tentoonstelling ‘Meesterlijk’.

Behendigheid met zowel potlood als kwast – dit klinkt even vunzig als indrukwekkend en is van toepassing op een hele reeks beroemde kunstenaars. Van Rembrandt, Van Gogh en Jacoba van Heemskerck tot Mondriaan en Basquiat. Al deze art celebs lieten zich namelijk niet voor één gat vangen: ze maakten prachtige tekeningen én schitterende schilderijen. Dubbel het plezier voor ons dus. In de Rotterdamse Kunsthal zijn nu zo’n 150 kleine en grote meesterwerken van 27 kunstenaars bij elkaar zijn gezet. In de tentoonstelling Meesterlijk! worden lijnen getrokken tussen deze kunstenaars, kriskras door de eeuwen heen. Niet alleen zie je hoe zij elkaar inspireerden, maar ook hoe tijdloos bepaalde onderwerpen zijn. 

Meesterlijk_Kunsthal_foto Lotte Stekelenburg_highres (29)
Zaalopname ‘Meesterlijk’, De Kunsthal, foto Lotte Stekelenburg

We moesten wel twee keer met onze ogen knipperen toen we de tentoonstelling binnen wandelden; waar zijn we nou, de Kunsthal of het Boijmans van Beuningen? Nu het Boijmans dicht is voor renovatie gedurende wat voelt als een eeuwigheid (zeven jaar), nemen ze af en toe een buurmuseum over. En dat doen ze zo goed, dat je je echt in het statige museum waant. Denk aan het stoere interieur van de Kunsthal, ontworpen door Rem Koolhaas, met een opengewerkt plafond en veel lichtinval. En dat dan in de mix gegooid met de classic Boijmans stijl: wanden in stemmige aardetinten en elegant ingelijste kunstwerken. Deze combinatie tussen klassiek en modern zie je dus niet alleen terugkomen in de kunstwerken, maar ook in het jasje waarin ze zijn gestoken. The best of both worlds. 

JHML1208-CF004916
Jan Schoonhoven, ‘Kwadratenreliëf, 3de opvatting’, 1967 Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam Foto Jannes Linders, Rotterdam

+ | De kunstwerken in deze expositie zijn allemaal publiekslievelingen van grote namen, maar dan in prikkelende paren die je aandacht vasthouden. Zo kon je ons bijna niet wegslepen uit het kabinet ‘Rechte lijnen’ met het werk van Pieter Saenredam (1597-1665), Piet Mondriaan (1872-1944) en Jan Schoonhoven (1914-1994). Wat doen die nou weer samen, zou je denken. Een tot in de puntjes uitgedacht schilderij van een kerkinterieur (Saenredam) naast gele, roze en lichtblauwe kleurvlakken op een witte achtergrond (Mondriaan) en een spierwit reliëf van vierkantjes (Schoonhoven). De link is er wel degelijk: deze drie mannen leefden namelijk voor ‘meten is weten’. Saenredam deed er alles aan om zijn stadsgezichten en kerkinterieurs zo natuurgetrouw mogelijk te maken. Zo maakte hij vele studies en stond hij de gebouwen en interieurs nauwkeurig na te meten om het helemaal accuraat te krijgen. Mondriaan daarentegen gaf helemaal niks om natuurgetrouwheid, voor hem was de abstractie wat telde. Maar hij was wel, net als Saenredam, all about precieze afstanden en een uitgebalanceerde compositie. Hun geometrische benadering creëert rust in het beeld en daarmee ook rust in het hoofd van de kijker. En wil dat nou ook de kern zijn van Schoonhovens werk: zijn witte reliëfs zijn één en al regelmaat en orde. Hij werkte alleen niet met platte schilderijen, maar door zijn canvassen te voorzien van een derde dimensie met bijvoorbeeld papier-maché. Great minds think alike, blijkt. 

Schermafbeelding 2020-01-28 om 09.02.52.png
Honoré Daumier, ‘Een pleitende advocaat’, ca. 1860-1870, Museum Boijmans van Beuningen. 

+ | Tegenwoordig doet een tekening niet onder voor een schilderij (blader maar eens door deze veilingprijzen voor tekeningen). Vroeger werden tekeningen echter vaak als ondergeschikt aan schilderijen en sculpturen gezien; het waren immers schetsen en voorbereidende studies. Maar deze studies geven ons tegenwoordig wel iets extra’s wat een schilderij niet kan: een sneak peek in de gedachtegang en de ontwikkeling van een kunstenaar. In deze expositie kun je over de schouder van een aantal kunstenaars meekijken, doordat enkele studies naast hun definitieve, geschilderde versie hangen. Maar de volgorde kan ook andersom, zo blijkt: eerst een schilderij en dan tekeningen. Een mooi voorbeeld hiervan zijn de satirische werken van Honoré Daumier Een pleitende advocaat (ca. 1865) en Het slotpleidooi (ca.1865). Twee werken getekend met krijt, pen en wat waterverf, waarin de kunstenaar op zoek is naar de juiste gezichtsuitdrukkingen die hij de advocaat moet geven. Eerder maakte hij het schilderij De kwijtschelding (ca.1860), dat een rechtszaal toont met verschillende figuren in een toga. De man op de voorgrond (waarschijnlijk de pleitende advocaat) wijst naar de gekruisigde Jezus aan de muur. De boodschap is helder zonder woorden: zijn cliënt is onschuldig. De man moet het wel van zijn handgebaar hebben, want van zijn gezicht kunnen we niets aflezen letterlijk: het is blanco gelaten. Het lijkt bijna alsof Daumier in dit schilderij lang aan het wikken en wegen was over de perfecte gezichtsuitdrukking, en daarom maar besloot hem voorlopig achterwege te laten. Het onderwerp liet hem echter niet los na het voltooien van het schilderij: hij maakte een aantal tekeningen, waar we wel verschillende gezichtsuitdrukkingen zien. Hoe interessant het is om te zien dat soms tekeningen ná het schilderij kwamen, maakt het voor ons niet zoveel uit. Kip of ei, wij lusten ze allebei.

Hoe lang doe je er over? | 45 minuten

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy Pro

Meer weten | Ben je na deze tentoonstelling op zoek naar meer gave tekenkunst? Dan kun je vanaf 15 februari terecht in het Noordbrabants Museum bij de tentoonstelling ‘Shao Fan, Between Truth and Illusion’. Shao Fan is namelijk meester in de techniek van de klassieke inkttekening! Ook wij kijken hier enorm naar uit: stay tuned voor een verse GO | NO GO, binnenkort op onze site. Wil je voor die tijd al meer informatie? Klik dan hier.  


De tentoonstelling ‘Meesterlijk! Vier eeuwen teken- en schilderkunst’ is nog t/m 29 maart 2020 te zien in de Kunsthal Rotterdam. Meer informatie: https://www.kunsthal.nl/nl/plan-je-bezoek/tentoonstellingen/meesterlijk/

Tekst: Yaël Speck

Cover: Eugène Delacroix, ‘Dansende Marokkaan’, 1832, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam. Bruikleen: Stichting Museum Boijmans Van Beuningen (voormalige collectie Koenigs)

Further Projects