GO | NO GO #232: Post- Blackness

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze week vanuit Museum Kranenburgh in Bergen, waar je kan genieten van de bescheiden maar krachtige tentoonstelling ‘Blues before Sunrise’ van Iris Kensmil.

De nieuwe tentoonstelling van Iris Kensmil is een ode aan de onderbelichte verhalen. Verhalen die een sokkel of een ander podium verdienen, maar deze nog niet hebben gekregen. De laatste tijd maken musea (ein-de-lijk) meer ruimte voor verhalen van mensen van kleur in de kunst. Het Amsterdam Museum besloot de term ‘Gouden Eeuw’ te vervangen. In het najaar opent het Rijksmuseum een expositie over slavernij en het Mauritshuis erkent het  koloniale verleden van Maurits met Bewogen beeld. Ook Museum Kranenburgh geeft met hun tentoonstelling van Kensmil zichtbaarheid aan onderbelichte verhalen. Zij verbeeldt al meer dan vijftien jaar de bijdragen van mensen van kleur die strijden voor emancipatie en belichaamt deze belangrijke historische gebeurtenissen in haar werk. De schijnwerper staat voornamelijk gericht op vrouwen die in de voorhoede strijden en het verdienen om een straat naar hen vernoemd te krijgen: Astrid H. Roemer, Dr. Betty Shabazz, Maryse Condé, en vele anderen. Kensmil laat ons kennismaken met deze burgerrechtenactivisten, feministen, schrijvers en grote denkers door ze te portretteren op het doek, in tekeningen en installaties. In Kensmils tentoonstelling in Museum Kranenburgh reconstrueert ze de geschiedenis van wat ze ‘zwarte moderniteit’ noemt: de bijdrage van mensen van kleur aan de ontwikkeling van historisch bewustzijn en emancipatie. Omdat deze verhalen relevant zijn voor het heden, maar ook als we in de toekomst verhalen vanuit meerdere perspectieven willen begrijpen. 

2017 February 21, 1965
Iris Kensmil, ‘February 21, 1965’, 2017, Foto Gert-Jan van Rooij

Mocht het werk van Kensmil je bekend voorkomen, kan dat door haar veelbesproken bijdrage aan de Biënnale van Venetië. In 2019 vertegenwoordigde Kensmil samen met Remy Jungerman Nederland op dit “songfestival van de kunsten”, waar elk deelnemend land laat zien wat zij in huis hebben. In hun duo-tentoonstelling The Measurement of Presence vertelden ze ook alternatieve en nieuwe verhalen door Surinaamse en Afrikaanse invloeden te vermengen met invloeden van Mondriaan en De Stijl. Het signaal was duidelijk: het is tijd om kritisch en vanuit verschillende perspectieven naar onze gedeelde geschiedenis te kijken. De solo van Iris Kensmil in Museum Kranenburgh is wederom een stap in de richting van een rijker besef over kennis over onze geschiedenis. Zoals de titel al verraadt, Blues before Sunrise is geen aanklacht, maar een onsentimentele, optimistische tentoonstelling. Over het ontmoeten van nieuwe helden of juist die mensen die voor jou van betekenis zijn. En hen eindelijk te zien shinen in een tentoonstelling.  

4878Dm kopie
Iris Kensmil – ‘Dutch Nurses’, 2019 (2015), foto: Michel Claus, via Museum Kranenburgh

+ | Het eerste werk in deze tentoonstelling is een installatie van een muur met zwart-witte, verticale strepen en daarop zestien portretten in grijstinten. Dit werk, Dutch nurses, is met zijn strepen een verwijzing naar maatschappijkritische kunstenaar Daniel Buren. Buren plaatst zijn strepen in publieke ruimtes om deze als institutioneel te markeren. Een plek die is doordrongen van traditionele gewoontes en structuren, die als “vanzelfsprekend” worden beschouwd door veel mensen. Daniel Buren onderzoekt deze gewoontes met een kritische blik. Kensmil plaatst haar verwijzing naar Buren BAM! meteen aan het begin, waarmee ze net als haar voorganger een kritische bril opzet. Kensmil doorbreekt de tradities door ons kennis te laten maken met een onderbelicht verhaal over verpleegkundigen die in de jaren 50 en 60 werden opgeroepen om het personeelstekort in Nederland op te vullen. In de bijschriften lees je de persoonlijke gedachten van Kensmil hierbij. Dit laatste komt terug in de hele tentoonstelling: niet alleen de uitleg van het museum bij kunstwerken, maar ook (juist!) de blik van de kunstenaar. Zo schrijft ze bij Dutch nurses: ‘De vrouwen die kwamen, merkten dat ze buiten de werkplek niet echt welkom waren. Mijn moeder was een van hen.’ De persoonlijke uitleg van Kensmil geeft je in een paar zinnen genoeg context om het maatschappelijke ongemak in de werken te proeven.

4840Dm kopie
Zaalopname Iris Kensmil – ‘Blues Before Sunrise’, foto: Michel Claus, via Museum Kranenburgh

+ | In het schilderij Post Blackness, waarop een zelfverzekerde vrouw staat afgebeeld met een Afrikaans masker, is wederom een verwijzing te zien naar een bekende gevestigde naam: Picasso. Picasso liet zich inspireren door Afrikaanse invloeden, en liet deze invloeden in het modernisme terugkomen. Dit wordt door sommige critici gezien als culturele toe-eigening. (Dit is overigens helemaal niet oude koek: ook hedendaagse celebs krijgen dit wel eens te horen. Denk maar aan model Gigi Hadid die met een afro-pruik of een Arabische sluier poseerde.) Kensmil zegt deze toe-eigening van Picasso om te keren door het zelf te gebruiken: zijn borduurt voort op de Afrikaanse invloeden van Picasso in haar eigen werk. #inception. De titel Post Blackness refereert aan het feit dat Iris Kensmil wil verbeelden dat we voorbij het “zwarte lichaam” moeten denken. De verbeelding van belangrijke historische figuren die hebben bijgedragen aan de emancipatie van mensen van kleur zijn niet alleen relevant voor mensen van kleur. Het zijn dé verhalen van onze gedeelde geschiedenis. Door nieuwe beelden en verhalen toe te voegen in musea geeft Kensmil helden van kleur een krachtig gezicht. Deze tentoonstelling viert mensen die tegen de stroom in durven te zwemmen. Zoals Akwasi in zijn laatste single Extase zegt: “Only dead fish go with the flow”. 

Hoe lang doe je er over? | 30 minuten

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy Pro

Meer weten | In veel musea zijn de afgelopen jaren discussies op gang gekomen om onderbelichte verhalen, van bijvoorbeeld mensen van kleur een podium te geven. Is er een structurele verandering gaande in het culturele landschap of is het een hype? Ben je geïnteresseerd in dit thema en wil je weten hoe culturele instellingen hiermee omgaan, dan wil je dit debat georganiseerd door The Black Archives, zeker niet missen. Kijk hier als je meer details wilt weten.

De tentoonstelling ‘Blues before Sunrise’ is nog t/m 13 april 2020 te zien in de Museum Kranenburgh.


Meer informatie: https://www.kranenburgh.nl/tentoonstelling/78/iris-kensmil-blues-before-sunrise

Tekst: Carlien Lammers

Cover: Portret Iris Kensmil, foto: Gert Jan van Rooij, via: Harper’s Bazaar

Further Projects