GO | NO GO 234: Met God op de foto

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer waren we in het Fotomuseum in Den Haag voor ‘Eddy Posthuma de Boer: de eerste foto van God’.

Als één foto al meer dan duizend woorden zegt, moet het werk van fotograaf Eddy Posthuma de Boer meer boeken kunnen vullen dan De Zeven Zussen en Harry Potter bij elkaar. Misschien dekt zelfs alleen het woord ‘fotograaf’ niet helemaal de lading; Posthuma de Boer is namelijk bij uitstek een verhalenverteller. Voordat er Humans of New York was, was er Eddy Posthuma de Boer. Net als tijdgenoten Ed van der Elsken en Johan van der Keuken gaat hij vanaf de jaren vijftig met zijn camera de straat op om mensen te fotograferen. Hij zoekt daarbij – in zijn eigen woorden – naar ‘de wereld zoals die werkelijk is’.

1969
Eddy Posthuma de Boer, ‘Jongedames op hun mooist’, 1969

Posthuma de Boer is inmiddels de tachtig ruim gepasseerd, maar hij is nog niet van plan om in de nabije toekomst met pensioen te gaan. Nog steeds maakt hij regelmatig foto’s en fotoboeken. In het Fotomuseum in Den Haag krijgen we echter zijn vroege werk te zien, dat hij maakte van de jaren vijftig tot aan het begin van de jaren tachtig. De titel van de tentoonstelling, ‘de eerste foto van God’, komt van een portret dat Posthuma de Boer schoot in 1982. Het is een foto van een Spaanse boer gekleed in een fel paars jasje, midden in een verlaten, uitgestrekt Spaans heuvellandschap. Gepaard met een vrij diepzinnige vraag – is de boer hier ‘God’, klaar om leven te scheppen in de onbewerkte grond, of is het juist de fotograaf? – maakt dit portret het begin van de tentoonstelling misschien wat intimiderend. Maar geen zorgen. Dit is een tentoonstelling vol van dansende menigten, plassende jongetjes, ongemakkelijk ingezoomde gezichten en zelfs the internet’s favourite: kattenfoto’s.

De eerste foto van God .jpg
Eddy Posthuma de Boer, ‘De eerste foto van God’, 1982

+ | De foto’s die Eddy Posthuma de Boer maakt zijn meestal heerlijk ongeposeerd, met twee mensen die nét uitglijden op de dansvloer – we’ve all been there – of een fietser die recht door het beeld heen sjeest. Een foto van de politie die charges uitvoert op de Dam in 1959 is één grote waas van brommers en wapenstokken. Ook is er de serie kleurenportretten die Posthuma de Boer maakte voor de wereldtentoonstelling van 1970. Zijn opdracht was om een ‘dwarsdoorsnede van de Nederlandse maatschappij’ vast te leggen. Hoewel sommige van deze groepsportretten op het eerste gezicht misschien perfect lijken als awkward family Christmas card, zie je bij nadere inspectie toch dat stukje spontaniteit. Het is alsof de fotograaf nét voor het ‘say cheeeese!’-moment heeft toegeslagen. Een gezin in Amsterdam-West – inclusief hond – leunt glimlachend over de rand van hun balkon. Een echtpaar op een terras in Middelburg, beide met halflege bierglazen voor zich, keert zich van elkaar af en steunt met hun hoofd op hun hand. Amsterdamse scholieren hangen over hun fietsen heen om dingen naar de camera te roepen. Zelfs de directie van de Tomado-fabriek in Dordrecht, vijf mannen in deugdzaam donker pak gestoken, krijgt een vleugje frivoliteit met zich mee – een glimlachje hier, een bewegende arm daar. Bovendien is niet alleen ‘de gewone Nederlander’ geportretteerd door Posthuma de Boer; menig grootheid uit de Nederlandse literatuurwereld passeert de revue en zelfs een piepjonge André Hazes, breeduit lachend op de stoep, is van de partij. Het is bij al deze portretten haast alsof de camera er helemaal niet is. We staan simpelweg oog in oog met de mensen op de foto.

midelburg
Eddy Posthuma de Boer, ‘Een biertje of een patatje op een terras in Middelburg’, 1969 

+ | Posthuma de Boer reisde voor zijn werk als fotojournalist naar meer dan 85 landen en legde mensen van over de hele wereld vast op de gevoelige plaat. Een klein deel van deze foto’s is in de tentoonstelling te zien en maakt meteen indruk; een dode jongen die op straat ligt in Bogotá, Colombia, bijvoorbeeld, of een schreeuwende menigte tijdens Parijse studentenprotesten in 1968. Een Noord-Iers echtpaar – hij met klassieke bril met hoornrand, zij met een sjaaltje om haar hoofd geknoopt – zit aan het full Irish breakfast in een café in Ulster, terwijl zich aan de andere kant van het raam, nog geen meter van hen vandaan, militairen met grote geweren verzamelen. Allemaal heftige onderwerpen, maar dat is niet per se waar onze aandacht naartoe getrokken wordt. Het werk van Posthuma de Boer draait namelijk boven alles om mensen. Dat is wat we hier te zien krijgen; niet de tragedie of de historie, maar de gewone mensenlevens die koste wat kost door blijven gaan. Het grootste deel van de tentoonstelling speelt zich echter gewoon af in Nederland en daar is het juist de herkenning die de boventoon voert. Wie heeft er nog nooit een vette kaassoufflé uit de oer-Hollandse snackbarmuur gehaald, of staat er niet soms met een vermoeid hoofd in een overvolle tram? Stadswezens onder ons zullen zich ook herkennen in de foto van een heuse fietsfile op het Amsterdamse Haarlemmerplein in 1958 – al lijkt het er in dit zwart-witte snapshot toch net wat beleefder aan toe te gaan dan tijdens onze dagelijkse ochtendspits. Het zorgt voor een soms nostalgisch, maar vaak grappig kijkje in het dagelijks leven van mensen in de jaren vijftig, zestig en zeventig. Eddy Posthuma de Boer mag dan de eerste fotograaf van God zijn; ‘gewoon’ mensen fotograferen kan hij in ieder geval ook erg goed.   

Hoe lang doe je er over? | Ongeveer 1 uur

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

 Meer weten | Het Haagse Fotomuseum is niet de enige die dit jaar een tentoonstelling aan Eddy Posthuma de Boer wijdt. Mocht je na je bezoek nog niet verzadigd zijn, dan is ook in de Amsterdamse TORCH gallery een tentoonstelling van zijn werk te bezichtigen.


De tentoonstelling ‘Eddy Posthuma de Boer: de eerste foto van God’ is nog tot en met 26 april te zien in het Fotomuseum Den Haag. Meer informatie: https://www.fotomuseumdenhaag.nl/nl/tentoonstellingen/eddy-posthuma-de-boer.

 Tekst: Hanna de Vos

Cover: Eddy Posthuma de Boer, ‘Hoge nood’, 1955

Further Projects