GO | NO GO #235: Beste reizigers

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. In het Tropenmuseum leer je nu met een frisse blik naar het begrip ‘gender’ te kijken in de tentoonstelling ‘What a Genderful World’.

Je weet vast dat er een rijkere keuze is dan alleen de labels ‘m/v’ wanneer we het over gender hebben. Maar hoeveel woorden met ‘gender’ ken je eigenlijk? Een paar voorbeelden: transgender, cisgender, gender bender. Wie verlangt naar een spoedcursus is in What a Genderful World in het Tropenmuseum aan het goede adres. De tentoonstelling opent met een introductiefilm van Courtney Act, de Australische realityster en dragqueen. Dit is echt een must-see, want Act legt je in MTV- stijl ― kort, eenvoudig en een met veel uitroeptekens ― uit wat het verschil is tussen sekse, genderidentiteit en genderexpressie. (Psst je kunt hem ook op YouTube vinden.) In de rest van de tentoonstelling laat het museum je zien welke rollen de maatschappij vaak (nog) aan de mannelijke en vrouwelijke identiteit hangt ― denk maar aan de smachtende prinses in menig Disney-film die op haar reddende prins wacht. Maar je leert ook hoe rijk het gender-palet echt is.  

Politiemannen-in-rok-op-Fiji_What-a-Genderful-World_Tropenmuseum_Credit-Mike-Robinson-Alamy-Stock-Photo.jpg
Mike Robinson (Alamy Stock Photo), via Tropenmuseum, Amsterdam

In verschillende landen, culturen en tijden worden zichtbare genderuitingen, zoals kleding, make-up en haarstijl anders ingevuld. Zo doken mannen aan het 18de-eeuwse Franse hof al graag in de poederdoos voor een tikkie rouge op de wangen en droegen ze schoenen met een hak. In Fiji dragen zowel politiemannen als -vrouwen een rok als onderdeel van het politie-uniform. En een aantal Native-American gemeenschappen beperken het begrip ‘gender’ niet slechts tot mannelijk of vrouwelijk. Juist als je je identificeert als meer dan enkel man of enkel vrouw ― two-spirit mensen genoemd ― krijg je een hogere spirituele status. Maar soms verwacht de maatschappij of politiek juist dat je je conformeert aan verwachtingen rondom je genderidentiteit ― en zijn er mensen die zich daartegen afzetten. Zo beelden de vier portretten van Jill Peters, Sworn Virgins uit 2009-2013, Albanese vrouwen af die het noodzakelijk vinden om als man door het leven te gaan. Man zijn geeft deze vrouwen de vrijheid om niet in een gedwongen huwelijk te stappen. In ruil hiervoor beloven zij hun leven lang vrijgezel te blijven. What a Genderful World geeft je genderopties te over ― we zijn benieuwd hoe jij je identificeert zodra je weer buiten staat.

© SHOT BY MARV — Marvin Duiker
Zaalopname ‘What a Genderful World’, via Tropenmuseum Amsterdam

+ | ‘Beperkt je lichaam je gender?’ Dit is slechts een van de zeven vragen die in de verschillende ruimtes in deze tentoonstelling gesteld worden. Bij de vraag ‘Hoe word je een gender?’ zie je hoe mensen het begrip ‘gender’ invullen, al vanaf de geboorte van kinderen. Gender betekent namelijk meer dan alleen het duiden van een geslacht. Dit zie je terug in Maakbare jongens uit 2007-2010, foto’s van jongens waarvan de achtergrond is gephotoshopt in de droom die hun ouders voor hun hebben. In deze ruimtes zien we ook veel Barbies, auto’s en lezen we over gender reveal parties. Allemaal clichématige rituelen die wij verzinnen omtrent de verwachtingen die we van jongens en meisjes hebben; jongens zijn sterk, tonen geen emoties, houden van auto’s, enzovoorts, blablabla. De rest van ons leven blijven deze genderpatronen sterk aanwezig. Denk maar aan de woorden die we gebruiken om mannen of vrouwen te beschrijven, de beperkte verdeling van wc’s of je genderaanduiding in je paspoort. Maar wat nou als je niet (helemaal) in dit plaatje past? Voel je dan veilig en geaccepteerd om je te uiten zoals je wil in de maatschappij waarin je leeft? Net voor het einde van de tentoonstelling kun je een verfrissende duik in het “tietenbad” nemen: in deze ballenbak met borsten spoel je alle stereotypen en genderpatronen die je voorbij hebt zien komen van je af. 

Muxe_-3e-gender-Mexico_What-a-Genderful-World_Tropenmuseum_Creditline-Mario-Patino-Sanchez_-Photography.-Lukas-Avendano_-Muxhe-Model.
Mario Patiño Sanchez (Model Lukas Avendaño, Muxhe), via Tropenmuseum Amsterdam

+ | Terwijl de NS haar omroepbericht heeft aangepast naar: ‘Beste reizigers’ in plaats van ‘Dames en heren’, vindt er nog steeds veel geweld en uitsluiting plaats als je niet binnen de normatieve, binaire structuren past. Wat het meest dominant is in de samenleving bepaalt wat vaak wat “de norm” is. Deze tentoonstelling geeft ook aandacht aan de wijze waarop deze machtsverhoudingen zorgen voor uitsluiting en mentaal of fysiek geweld. Enkele voorbeelden: in Thailand mag je volgens de wet nooit van gender veranderen, ook niet als je een transitie hebt ondergaan, in Nederland wordt  ⅓ van de transgenders in Nederland maandelijks beledigd om wie ze zijn, en in India is 42% van de meisjes voor hun 19de verjaardag al eens of vaker misbruikt. Een rijtje statistieken dat pijnlijk duidelijk maakt waarom deze tentoonstelling zo relevant en urgent is. Maar in What a Genderful World ligt de nadruk vooral op de empowerment van alle mensen die zich niet thuisvoelen in slechts één van de twee hokjes m/v. Een installatie vol posters toont blow-ups van talloze bekende gezichten die van hun genderexpressie, identiteit of sekse hun kracht hebben gemaakt, zoals comedian Eddie Izzard, zanger Sam Smith en popicoon Miley Cyrus. Ook zien we werk van modeontwerpers die in hun ontwerp geen enkele genderrestrictie voelen. Zo laat Duran Lantink in zijn ontwerpen genderidentiteit volledig los; zijn kleding kan door elk mens gedragen worden.  Deze tentoonstelling is een ode aan genderdiversiteit, zodat we op een dag allemaal in a genderful world leven. 

Hoe lang doe je er over? | 45 minuten

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy Pro

Meer weten | In de podcast ‘What a Genderful World’ (met catchy intro-deuntje)  kun je op de trein, fiets, auto meeluisteren met verhalen die voorbij hij/zij-denken gaan. In vijf afleveringen licht de podcast vragen uit als: wat is gender wel of juist niet. Deze frisse talkshow gaat door waar de tentoonstelling stopt.


De tentoonstelling ‘What a Genderful World’ is nog t/m 23 augustus 2020 te zien in Het Tropenmuseum. Meer informatie: https://www.tropenmuseum.nl/nl/whatagenderfulworld

Tekst: Carlien Lammers 

Cover: Zaalopname ‘What a Genderful World’, via Tropenmuseum Amsterdam

Further Projects