Wouter Maas 29 juni 2021

GO | NO GO #294: The Curators of Cool

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer waren we in Centraal Museum voor de tentoonstelling ‘Voices of Fashion’.

Op 20 januari 2021 werd Joe Biden geïnaugureerd als de 46de president van de Verenigde Staten. Oud nieuws, ik weet het, but bear with me. Amanda Gorman zette toen de toon voor de toekomst met The Hill We Climb, maar non-verbaal waren er ook boodschappen. Het paars in kledingstukken kwam een paar keer terug, een kleur die met de suffragettebeweging wordt geassocieerd, en met politieke eenheid in Amerika (rood voor republikeinen, blauw voor democraten). Michelle Obama droeg kleding van de zwarte ontwerper Sergio Hudson, die begin 2020 zijn debuut had bij de New York Fashion Week. Het statement: dit is het begin van een nieuwe tijd waarin er ruimte is voor verschillende stemmen. Nou draagt de voormalig First Lady vaker boodschappen uit met haar kledingkeuzes. Een recente: in maart 2021 gaf ze een interview waarin ze een casual denim shirt van het Amsterdamse merk Daily Paper droeg. De betekenis? Die ligt erin dat de ontwerpers zich laten inspireren door het rijke Afrikaanse erfgoed. En het was natuurlijk ook gewoon een damn good look. Fashion is een statement, zeker een persoonlijke, met de kracht politiek te zijn. Want om even terug te komen op Sergio Hudson als zwarte ontwerper: dat is absoluut niet vanzelfsprekend. Er is een lange geschiedenis van uitsluiting van mensen van kleur, die we echt nog niet tot het verleden kunnen rekenen. De mode-industrie vormt hier geen uitzondering op.

foto: AiRich, fashion designs: Virgil Abloh x Louis Vuitton, Moncler x Lem Lem, Daily Paper, door: Centraal Museum, 2020.

Modeconservator Ninke Bloemberg werd zich drie jaar geleden bewust van dit soort uitsluiting. Op dat moment was er een enorm hiaat in de collectie van Centraal Museum aan objecten van ontwerpers van kleur. Dit werd echter niet opgelost door simpelweg stukken aan te kopen. Samen met Janice Deul en Anne-Karlijn van Kesteren werd een onderzoek opgezet naar modesystemen en schoonheidsidealen. Dankzij dit onderzoek kunnen we nu genieten van de tentoonstelling Voices of Fashion: Black Couture, Beauty & Styles in Centraal Museum. De wereldwijde Black Lives Matter-protesten onderstreepten nog meer de noodzaak voor tentoonstellingen rond kunstenaars en ontwerpers van kleur. Ook dwong de beweging musea om kritisch te kijken naar de eigen collectie en het verwerven van kunst. Het doel is representatie en meerstemmigheid. Dit laatste uit zich in Utrecht onder andere in het grote aantal mensen dat betrokken is geweest bij de tentoonstelling. En natuurlijk zijn de werken die te zien zijn in Voices ook gewoon ontzettend mooi. Om het maar even kort samen te vatten in de woorden van Janice Deul: Black Fashion Matters.

Louis Vuitton FW 2019 - Malick Bodian ©️ Ludwig Bonnet / Java-Fashion
Nsimba Valene Lontanga, via One World
Louis Vuitton FW 2019 - Malick Bodian ©️ Ludwig Bonnet / Java-Fashion
Nsimba Valene Lontanga, via One World

Als je denkt dat je naar een activistische tentoonstelling gaat: ja. En nee. De conservatoren achter Voices of Fashion hebben een tentoonstelling gemaakt die aan de ene kant activistische kunst laat zien, en aan de andere kant stukken die gewoon prachtig zijn om naar te kijken. En het een sluit het ander absoluut niet uit. Bijvoorbeeld het Ensemble (2019) van Virgil Abloh (1980) die artistiek directeur is bij Louis Vuitton sinds 2018. Het bestaat uit een pantalon, blouson en een halflange jas, allemaal in hetzelfde pied-de-poule motief. Behoorlijk klassiek. Maar, als je wat beter kijkt zie je dat het niet gaat om het klassieke motief, maar om een herhalend patroon van het Afrikaanse continent. Een subtiele manier van Abloh om iets heel klassieks een andere betekenis te geven. In de installatie The Pursuit (2007) van Yinka Shonibare (1962) zien we een liefdesscène als uit een sprookje, met twee figuren in 18de-eeuwse kleding. Alleen lijken de kleurrijke stoffen Afrikaans. Of ja, Afrikaans? Het in Afrika populaire textiel imiteert Indonesische batik en wordt gemaakt door het bedrijf Vlisco in het Brabantse Helmond. Shonibare stelt hier vragen rond herkomst en identiteit, waarbij hij laat zien hoe ingewikkeld koloniale geschiedenis in elkaar zit. Een stuk directer is de boodschap van Nsimba Valene Lontanga (1991), oprichter van het online merk Libaya, die een ode brengt aan Afrikaanse vrouwen, -stijl en -verhalen met haar Future T-shirt. Nsimba wil mensen inspireren en bewust maken van andere narratieven. Ook wil ze een podium bieden voor vrouwen van kleur. Op haar kledingstuk vind je de opdruk The future is female and African.

Lamula Nassuna, 'The Perfect Stereotype', 2018, model Gift Nyakuta, foto: Othello De'souza-Hartley
Lamula Nassuna, 'The Perfect Stereotype', 2018, model Gift Nyakuta, foto: Othello De'souza-Hartley
Lamula Nassuna, 'The Perfect Stereotype', 2018, model Gift Nyakuta, foto: Othello De'souza-Hartley
Lamula Nassuna, 'The Perfect Stereotype', 2018, model Gift Nyakuta, foto: Othello De'souza-Hartley

In Voices of Fashion zie je niet alleen wat ontwerpers van kleur allemaal in huis hebben qua talent en creativiteit, ook worden een aantal starre vooroordelen onderuit gehaald. Ik had het net al over de felle kleuren van de op batik geijkte stoffen. De associatie tussen felle kleuren en Afrikaanse mode blijkt zo hardnekkig te zijn, dat zwarte modellen en modellen van kleur in modeshoots zelden (of nooit) zwarte kleding droegen. Ook zeer opmerkelijk: vroege camera’s stonden ingesteld op een witte huid, waaronder donkere kleuren wegvielen, en donker op donker al helemaal. De Ugandees-Britse Lamula Anderson (werkzaam onder de naam Lamula Nassuna) vond dat het een en ander rechtgezet moest worden. Haar installatie The Perfect Stereotype (2018) bestaat uit een halfronde bak met aarde, waarin vijf zwarte paspoppen staan die allemaal een unieke zwarte jurk dragen. De boodschap: zwarte mensen kunnen gewoon zwart dragen. De jurken bestaan daarbij niet alleen uit stof, maar ook uit natuurlijk zwart kroeshaar. Anderson schopt dus ook tegen een Eurocentrisch schoonheidsideaal dat naast een witte huid ook glad haar als norm uitdraagt. En als iets me wel duidelijk is na Voices: dé norm bestaat gelukkig niet.

Zelf bezoeken?

Hoe lang doe je er over?
60 minuten
Expert level
Beginners | Gevorderden | Crazy pro
Meer weten

Hét event dat de vastgeroeste Europese modewereld de ogen opende was The Battle of Versailles Fashion Show in 1973, een modeshow om geld in te zamelen voor het toen vervallen paleis. Franse ontwerpers werden tegenover Amerikaanse ontwerpers gezet. Saillant: de Franse designers vonden dat de organisatie een stel ‘sportkledingontwerpers’ uit Amerika had uitgenodigd voor dit evenement. En alsof dat niet ver genoeg ging voor het establishment: veel van hun modellen waren zwart. Bekijk de docu hier.

De tentoonstelling ‘Voices of Fashion’ is nog t/m 15 augustus 2021 te zien in Centraal Museum.

Meer informatie