Zaida Bouwmeester 10 augustus 2021

GO | NO GO #304: Verbeelding brengt je overal

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je ー met een kritische blik ー tips voor tentoonstellingen. Dit keer waren we in Museum Voorlinden voor de solotentoonstelling van Robin Rhode.

Wat hebben de steden Rotterdam, Buenos Aires, Gent, Krakau en Kopenhagen met elkaar gemeen? Je vindt er fantastische muurschilderingen in de openbare ruimte. Van grote politieke statements tot kleine humoristische voorstellingen: de street art in deze steden is inmiddels een toeristische attractie. De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Robin Rhode (1976) draagt zijn steentje bij in een andere grote stad, namelijk Johannesburg. Of het nu in de vorm van film, fotografie, performance of sculpturen is, Rhodes werk begint altijd met een tekening, en net als bij street art vormt de muur vaak zijn canvas. Met zijn imaginaire en alternatieve werelden ー door Rhode ook wel dreamscapes genoemd ー probeert hij keer op keer onze fantasie te prikkelen.

Zaalopname museum Voorlinden, foto: Antoine van Kaam

Rhode groeit op in Westbury, de eerste wijk in Johannesburg waar de zwarte bevolking van Zuid-Afrika legaal mag wonen. Al op jonge leeftijd wordt hij geconfronteerd met de slechte leefomstandigheden in zijn buurt. Omdat criminelen en drugsverslaafden de plaatselijke speeltuinen overnemen, begint hij als een soort poëtisch protest verschillende kindvriendelijke fantasiewerelden in de achtertuin van zijn ouders te stoepkrijten. In een aantal stop-motionfilmpjes is te zien hoe kinderen uit de buurt een getekende kaars uitblazen, of zoals in Marongrong (Colour wheel) (2002) op een getekend speeltoestel proberen te klimmen. Hoewel Rhodes werk makkelijk kan worden opgevat als sociaal-politiek commentaar, ziet de kunstenaar het liever als een speels middel om te ontsnappen aan de werkelijkheid. Hierin verwijst hij vaak naar de muziek, poëzie, kunst en geschiedenis. Inmiddels hebben de ruige straten van Westbury plaats gemaakt voor galeries en musea van over de hele wereld en heeft zijn werk een grote ontwikkeling doorgemaakt. In zijn eerste museale solotentoonstelling in Nederland viert Museum Voorlinden zijn artistieke reis van Zuid-Afrika tot nu toe.

Still uit: Robin Rhode, 'Kid Candle', 2009, Courtesy of the artist and Lehmann Maupin, New York, Hong Kong, Seoul and London.
Zaalopname museum Voorlinden, foto: Antoine van Kaam
Still uit: Robin Rhode, 'Kid Candle', 2009, Courtesy of the artist and Lehmann Maupin, New York, Hong Kong, Seoul and London.
Zaalopname museum Voorlinden, foto: Antoine van Kaam

Met slechts enkele lijnen en foto’s weet Rhode een nieuwe wereld tot leven te wekken, waarin de muur voor hem ー meestal op absurdistische wijze ー een venster naar de verbeelding vormt. In de eerste zaal word je hier als bezoeker meteen mee geconfronteerd, wanneer je wordt begroet door een gigantische muurvullende foto. In de sterk geënsceneerde afbeelding Slalom (2018-2021) lijken we op het eerste gezicht een man op ski’s te zien die op het punt staat om weg te sjezen. Pas wanneer je goed kijkt, zie je dat een dik skipak is vervangen door een t-shirtje met sneakers en dat er niet één sneeuwvlok te bekennen is… Om de hoek word je wederom op het verkeerde been gezet met Chalk Bicycle (2011-2021). In een witte krijttekening op een zwarte muur lijkt een fiets in beweging te zijn. Bovendien zijn sommige lijnen uitgeveegd, alsof er per ongeluk een bezoeker tegenaan heeft geleund. De waarheid ligt ergens in het midden: het zijn de overblijfselen van een performance waarin Rhode tevergeefs op deze getekende fiets probeerde te stappen. Naast dit voertuig van de verbeelding zien we op de grond een stapel Nederlandse kranten met daarop Rhodes schoenen als herinnering aan zijn aanwezigheid. De verschillende fotoseries in de tentoonstelling lijken echter de rode draad te vormen in deze tentoonstelling. Nigerian Sands (2018) springt meteen in het oog. Het werk bestaat uit 12 foto’s waarin twee modellen steeds op dezelfde plek voor een geometrische muurschildering in Westbury poseren. Op elke foto nemen ze telkens een andere ー tamelijk abstracte ー pose aan en verschijnt er steeds een nieuw onderdeel van nóg een muurschildering. Het doet me denken aan een flipboekje, waar je door pagina’s bladert en de steeds iets veranderde tekeningen uiteindelijk een animatie vormen. Veel foto’s hangen aan wanden die zijn voorzien van nagebootste muurschilderingen, waardoor je het gevoel hebt daadwerkelijk in Westbury te staan. Rhode heeft hiermee wederom een manier gevonden om de toeschouwer mee te nemen naar een andere wereld. Sterker nog, de teamleden die hij voor deze producties verzamelde zijn allemaal jongeren die gebukt gingen onder het toenemende geweld en criminaliteit in Westbury. Hij bood ze een doel en een inkomen, en liet hen letterlijk ontsnappen aan hun benarde werkelijkheid.

Robin Rhode, 'Nigerian Sands', 2018. Courtesy of the artist and Kamel Mennour, Paris/London, Zaalopname: museum Voorlinden, foto: Robin Rhode
Robin Rhode, 'Spade', 2007. Sammlung Goetz, München, Zaalopname: museum Voorlinden, foto: Antoine van Kaam
Robin Rhode, 'Nigerian Sands', 2018. Courtesy of the artist and Kamel Mennour, Paris/London, Zaalopname: museum Voorlinden, foto: Robin Rhode
Robin Rhode, 'Spade', 2007. Sammlung Goetz, München, Zaalopname: museum Voorlinden, foto: Antoine van Kaam

Hoewel de muren in de gehele tentoonstelling de hoofdrol spelen, zijn de sculpturen ー weliswaar telkens voorzien van mooie backdrops ー ook absoluut de moeite waard. Neem bijvoorbeeld Compass (Male & Female) (2012-2018): twee levensgrote passers die om hun as draaien in de open ruimte. De mathematische objecten brengen menig bezoeker ongetwijfeld terug naar akelige wiskundelessen uit hun jeugd, maar kijk je goed, dan lijken het net twee balletdansers die verwikkeld zijn in een romantische pas de deux. Rhode krijgt het voor elkaar om de minst sexy objecten ooit te verheffen tot iets adembenemends. Het betoverende effect wordt versterkt door de vier omringende muren, die zijn bekleed met 300 tekeningen. Faces of Trees (2018-2021) bestaat uit doorlopende patronen die met behulp van tape en spuitverf een organisch lijnenspel vormen. Het wekt de illusie van een soort lianen of boomwortels die in de ruimte groeien. De papieren werken zijn dan ook geïnspireerd door de gelijknamige dichtbundel van de Zuid-Afrikaanse Don Mattera (1935), die in elk gedicht een persoon uit zijn leven belicht, als een soort literaire stamboom. Een ander sculptuur dat spectaculair is in al zijn eenvoud is Spade (2007-2021), dat een herinnering vormt aan Rhodes kinderjaren en verwijst naar Johannesburg als echte mijnstad. We zien een schep van verguld brons midden in een berg van houtskool. De glamoureuze combinatie van glimmend goud en het ultra matte zwart doen eerder denken aan een hip designstuk, maar het is gewoon een exacte replica van de schep waarmee Rhode vroeger van zijn ouders hondenpoep uit de tuin moest ruimen. Muren, fietsen, passers en zelf een schep: geen van allen weten ze te ontsnappen aan het wonderlijke filter van Robin Rhode.

Zelf bezoeken?

Hoe lang doe je er over?
30 minuten
Expert level
Beginners | Gevorderden | Crazy pro
Meer weten

Een groot deel van de tentoonstelling bestaat uit de overblijfselen van Rhodes performances. Benieuwd hoe deze eruit hebben gezien? Museum Voorlinden heeft het allemaal vastgelegd. Naast zijn performances krijg je in deze video’s ook een kijkje in zijn bijzondere werkproces.

De tentoonstelling ‘Robin Rhode’ is nog t/m 26 september 2021 te zien in Museum Voorlinden.

Meer informatie