Zaida Bouwmeester 27 augustus 2021

GO | NO GO #306: De olifant en het tortelduifje

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je met een kritische blik tips voor tentoonstellingen. Dit keer waren we in het Cobra Museum voor Moderne Kunst om ‘Frida Kahlo & Diego Rivera: A Love Revolution’ te bewonderen.

Bontgekleurde Mexicaanse klederdracht, flamboyante haaraccessoires en uitgesproken wenkbrauwen, het zijn slechts enkele eigenschappen van wellicht de beroemdste vrouwelijke kunstenaar óóit: Frida Kahlo (1907-1954). Combineer haar met de spraakmakende muralist Diego Rivera (1886-1957) en een veelbesproken kunstenaarskoppel is geboren. Niet alleen omdat ze elkaar vinden in een omstreden voorliefde voor de socialistische idealen van de Mexicaanse Revolutie (1914-1915), het was ook een eigenaardig stel om te zien: zij tenger en verfijnd, hij gigantisch en luidruchtig. Tel daar een leeftijdsverschil van eenentwintig jaar, talloze affaires en een fascinerend gezamenlijk oeuvre bij op en je hebt alle ingrediënten voor een relatie in de spotlights. Hoewel ze vanaf 1929 een stormachtig huwelijk beleven, staat de wederzijdse bewondering voor elkaars artistieke kwaliteiten voorop. Voor beiden speelt de nationale Mexicaanse identiteit een grote rol, al dan niet op een hele andere manier: Frida veelal in symbolistische en eerlijke zelfportretten en Diego in reusachtige muurschilderingen met een Sovjet-randje.

Frida Kahlo, 'Diego on my Mind (Self- portrait as Tehuana)', 1943, Courtesy of The Jacques and Natasha Gelman Collection of 20th Century Mexican Art and The Vergel Foundation/INBAL-Secretaría de Cultura. © 2021 Banco de Mexico Diego Rivera Frida Kahlo Museums Trust, Mexico DF c/o Pictoright Amsterdam 2021
Frida Kahlo, 'Portrait of Diego Rivera', 1937, Courtesy of The Jacques and Natasha Gelman Collection of 20th Century Mexican Art and The Vergel Foundation/INBAL-Secretaría de Cultura. © 2021 Banco de Mexico Diego Rivera Frida Kahlo Museums Trust, Mexico DF c/o Pictoright Amsterdam 2021
Frida Kahlo, 'Diego on my Mind (Self- portrait as Tehuana)', 1943, Courtesy of The Jacques and Natasha Gelman Collection of 20th Century Mexican Art and The Vergel Foundation/INBAL-Secretaría de Cultura. © 2021 Banco de Mexico Diego Rivera Frida Kahlo Museums Trust, Mexico DF c/o Pictoright Amsterdam 2021
Frida Kahlo, 'Portrait of Diego Rivera', 1937, Courtesy of The Jacques and Natasha Gelman Collection of 20th Century Mexican Art and The Vergel Foundation/INBAL-Secretaría de Cultura. © 2021 Banco de Mexico Diego Rivera Frida Kahlo Museums Trust, Mexico DF c/o Pictoright Amsterdam 2021

Diego werkt al twee decennia als kunstschilder voordat hij een politiek geëngageerde ー en al snel wereldberoemde ー muralist wordt. Pas tijdens zijn huwelijk met Frida in de jaren 30 durft hij openlijk uit te komen als marxist en atheïst in het mega katholieke Mexico. Frida bewondert Diego’s werk al jaren voordat zij hem in 1928 via gemeenschappelijke vrienden leert kennen in de Mexicaanse communistische partij. Ze is dan nog een jonge kunststudente, maar kan meteen rekenen op de toegewijde steun van de toen al gevestigde Diego. Hoewel Diego een levende legende is in zijn tijd, krijgt Frida pas na haar dood algemene waardering. Gelukkig beginnen Jacques Gelman (1909-1986) en zijn vrouw Natasha (1912-1998) vanaf de jaren 40 het werk van hedendaagse Mexicaanse kunstenaars te verzamelen, met als kern van de collectie het werk van Frida en Diego. Hun verzameling van Frida’s is uiteindelijk zelfs uitgegroeid tot één van de belangrijkste ter wereld. En laat de tentoonstelling ‘Frida Kahlo & Diego Rivera: A Love Revolution’ in het Cobra Museum nou juist om déze spraakmakende collectie draaien.

Zaaloverzichten, 'Kahlo en Rivera', foto Peter Tijhuis
Bernard Silberstein, 'Frida Paints Self-Portrait while Diego Watches'. 1940 ,The Jacques and Natasha Gelman Collection of Mexican Art © Courtesy of Throckmorton Fine Art, Inc
Zaaloverzichten, 'Kahlo en Rivera', foto Peter Tijhuis
Bernard Silberstein, 'Frida Paints Self-Portrait while Diego Watches'. 1940 ,The Jacques and Natasha Gelman Collection of Mexican Art © Courtesy of Throckmorton Fine Art, Inc

Bij binnenkomst verwacht je meteen ondergedompeld te worden in het werk van het beroemde kunstenaarskoppel, maar het eerste deel van de tentoonstelling bestaat uit het werk van hun Mexicaanse tijdgenoten. En ik moet toegeven: ik vond het heel even jammer. De titel en beelddrager van de tentoonstelling lieten me denken dat het alleen om deze twee lovebirds zou draaien en ik stond dan ook te popelen om oog in oog te staan met fascinerende zelfportretten en reusachtige (replica’s van) muurschilderingen. Maar dit doet het Cobra Museum natuurlijk niet zomaar. Je leert eerst de Mexicaanse modernisten uit de Gelman-collectie kennen, zodat je het werk van Frida en Diego veel beter in context kan plaatsen. Want ik gok dat als de gemiddelde kunstliefhebber denkt aan het modernisme, er al snel grote Europese namen zoals Picasso, Matisse en Mondriaan boven komen drijven. Maar heb je ook gehoord van David Álfaro Siqueiros, Maria Izquierdo en Rufino Tamayo? De bloei van het Mexicaanse modernisme is onlosmakelijk verbonden met de Mexicaanse Revolutie en het streven naar een gezamenlijke nationale identiteit. En hoe kan je een grotendeels analfabete bevolking makkelijk voorzien van informatie? Door reusachtige verhalende muurschilderingen in de openbare ruimte. De propagandistische en ietwat grillige werken van de “grote drie” van het muralisme, Diego Rivera, David Álfaro Siqueiros (1896-1974) en José Clemente Orozco (1883-1949) zijn verspreid door heel de tentoonstelling te bewonderen. Maar er is ook kleurrijk en folkloristisch werk van Maria Izquierdo (1902-1955), een van de weinige vrouwen in de tentoonstelling, te zien. De bruid van Papantla (Portret van Rosalba) (1944) is doordrenkt met vrolijkmakende Mexicaanse cultuur zónder politieke lading. En Rufino Tamayo (1899-1991) kiest er bijvoorbeeld voor om in Portret van Cantinflas (1948) op abstracte wijze een ode te brengen aan hét entertainment icoon van Latijns-Amerika, de Mexicaanse Mario Moreno Reyes ofwel “Cantinflas”. Ik kan niet anders zeggen: het is verfrissend om uit het Westerse canon te stappen en de liefde voor México in zoveel vormen en maten bij elkaar te zien.

Fraida Kahlo, ''Self-Portrait with Monkeys', 1943, Courtesy of The Jacques and Natasha Gelman Collection of 20th Century Mexican Art and The Vergel Foundation/INBAL-Secretaría de Cultura. © 2021 Banco de Mexico Diego Rivera Frida Kahlo Museums Trust, Mexico DF c/o Pictoright Amsterdam 2021

De imposante en soms schreeuwerige werken van Diego steken af bij de kwetsbare werken van Frida die eigenlijk veel meer indruk maken. Hoewel veel van haar tijdgenoten zich op talloze manieren lieten inspireren door de gevolgen van de Mexicaanse Revolutie, was er bij haar een soort stille opstand gaande. In 1925 raakt ze op 18-jarige leeftijd betrokken bij een ernstig tramongeluk. Ze is voor de rest van haar leven gehandicapt en beperkt in haar bewegingsvrijheid, daardoor is zij vaak zelf het onderwerp van haar werk: ze kent zichzelf immers het best. Met behulp van spiegels boven haar bed en een speciale schildersezel kon ze tijdens haar maandenlange bedlegerigheid ー against all odds ー toch nog aan de slag. Niet vaak creëerde een kunstenaar zo veel zelfportretten als zij deed. Ze schilderde niet alleen haar mentale en fysieke pijn, maar ook de tragedies die (destijds) enkel vrouwen konden ervaren, zoals miskramen. Onderwerpen die aan het begin van de vorige eeuw niet eens in het openbaar besproken werden, laat staan geschilderd. En bekijk je haar werken van dichtbij, dan wordt de pijn voelbaar. Ze weet je mee te nemen in haar gedachten door middel van kwetsbare lijnen en surrealistische voorstellingen. Tegelijkertijd brengt het felle kleurenpalet je terug naar levendige pre-Spaanse culturen en al hun symboliek. In de tentoonstelling zijn zeven zelfportretten te zien, waaronder Zelfportret met Aapjes (1943), waarin Frida wordt vergezeld door vier kleine spinaapjes. Deze hield ze als huisdieren in haar ouderlijk huis, Casa Azul, en werden door haar ook wel omschreven als de kinderen die ze nooit kon baren vanwege haar medische complicaties. Bovendien is ze net zoals in elk zelfportret met “overtollige” gezichtsbeharing te zien, want ze liet vrouwelijke schoonheidsidealen maar al te graag links (you get it?) liggen. Twee aapjes wijzen naar het Azteekse teken voor aardbeving (ollin) en ik vraag me af of het verwijst naar haar veelbewogen leven. Ze mocht in haar tijd dan wel letterlijk én figuurlijk in de schaduw van Diego staan, maar eigenlijk is ze altijd al de ster geweest. 

Diego Rivera, 'Portrait of Natasha Gelman', 1943, Courtesy of The Jacques and Natasha Gelman Collection of 20th Century Mexican Art and The Vergel Foundation/INBAL-Secretaría de Cultura. © 2021 Banco de Mexico Diego Rivera Frida Kahlo Museums Trust, Mexico DF c/o Pictoright Amsterdam 2021

Zelf bezoeken?

Hoe lang doe je er over?
60 minuten
Expert level
Beginners | Gevorderden | Crazy pro
Meer weten

Voor iedereen die meer wil weten over het intense leven van Frida en haar stormachtige relatie met Diego is de roman Niets is zwart: Frida en Diego van Claire Berest een absolute aanrader.

De tentoonstelling ‘Frida Kahlo & Diego Rivera: A Love Revolution’ is t/m 26 september te zien in het Cobra Museum voor Moderne Kunst.

Meer informatie