Puck Gerkema 01 oktober 2021

GO | NO GO #316: A room of one’s own

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer bezochten we KM21 in Den Haag voor de tentoonstelling ‘Caroline Walker – Windows’.

“Ladies, ladies, ladies, ladies.” Naar kunst kijken met een nummer in je hoofd is niet ideaal, maar de huidige tentoonstelling in KM21 leent zich erg goed voor Fiona Apple. Sinds kort is hier namelijk het werk van de Schotse kunstenaar Caroline Walker (1982) te zien, die alleen maar – you guessed it – vrouwen schildert. Ze is niet de eerste, want de westerse kunstgeschiedenis bestaat voor een groot deel uit (grotendeels) naakte, passieve vrouwen in liggende positie. Die kom je bij Walker niet tegen: de meeste van haar figuren zijn middenin een handeling afgebeeld, hun blik van ons weggedraaid. Zo kijken de dames naar een binnenkomende klant of richten ze hun aandacht op het dekken van de tafel. Walkers grootschalige doeken zijn een soort snapshots van vrouwen tijdens hun dagelijkse bezigheden, scènes die voor iedereen herkenbaar zijn. Toch blijf je als toeschouwer een beetje een voyeur, doordat we de vrouwen gadeslaan door een raam, open deur of ander doorkijkje.

Caroline Walker, 'Joy, 10.30 am', Hackney, 2019. Copyright Caroline Walker. Courtesy of the artist and GRIMM Amsterdam | New York. Photo: Peter Mallet Photography
Caroline Walker, 'Vanity, Room 425', 2018, Courtesy of the artist and GRIMM Amsterdam | New York. foto: Peter Mallet Photography
Caroline Walker, 'Joy, 10.30 am', Hackney, 2019. Copyright Caroline Walker. Courtesy of the artist and GRIMM Amsterdam | New York. Photo: Peter Mallet Photography
Caroline Walker, 'Vanity, Room 425', 2018, Courtesy of the artist and GRIMM Amsterdam | New York. foto: Peter Mallet Photography

Hoewel dit haar eerste solotentoonstelling is in Nederland, exposeert Walker al sinds 2006 haar werk in diverse musea en galeries in Engeland, Schotland en Amerika. In haar oeuvre komen we vrouwen tegen van alle leeftijden en uit allerlei bevolkingsgroepen. Zo zien we sjieke dames in Palm Springs aan de rand van het zwembad (Picture Window), Walkers eigen moeder die bezig is met het huishouden (Laundry Sorting, Morning, December) en een kledingontwerper in haar atelier (Cutting). Het meest gefascineerd is Walker door ‘onzichtbare’ vrouwen, die diensten verlenen die we voor lief nemen, of degenen die onzichtbaar zijn voor hun eigen veiligheid. Zo werkte Walker voor haar serie Home samen met de organisatie Women for Refugee Women. Op schilderijen als Joy 11am, Hackney en Abi, Brixton II zien we vrouwen rusten op bed of rommelen in de keuken. Door de warme kleuren voelt de sfeer gemoedelijk, maar de karige aankleding van de kamers en de (volle) tassen in de hoek verraden dat dit ‘thuis’ maar tijdelijk is. In KM21 trekt het kleine portret Vanity, Room 425 de aandacht. Badend in het heldere ochtendlicht zien we een jonge vrouw een lege hotelkamer schoonmaken. Buiten in de donkere gang staat een kar vol lakens te wachten, maar toch maakt de jonge vrouw geen gehaaste of gestreste indruk. Ze maakt in alle rust het bureau schoon. Deze mate van aandachtigheid is de verbindende factor in Walkers schilderijen, die ook van ons niets minder verdienen dat dat.

Caroline Walker, Elaine and Elaine, 2020, oil on linen, 175 x 240 cm. Courtesy of the artist and GRIMM Amsterdam | New York. Photo: Peter Mallet Photography

In de tentoonstellingsteksten wordt vermeld dat ‘de invloed van Nederlandse genreschilders als Johannes Vermeer sterk aanwezig is’ in het werk van Walker. Nu verbeeldde Vermeer zijn brieflezende- en melkschenkende meisjes inderdaad vaak binnenshuis af, maar Walkers schilderijen doen eerder denken aan een andere kunstenaar: de Amerikaanse schilder Edward Hopper (1882-1967). Hopper is bekend door zijn schilderijen van mensen die alleen zijn; in hun kamer, zittend aan de bar of wandelend door de stad. Locaties die we allemaal kennen uit ons dagelijks leven en die een gevoel van verlangen uitstralen – naar contact? Naar vrijheid? Niet voor niets werd Hoppers werk vorig jaar herontdekt: we leefden in zijn werk. De coronapandemie heeft ook Walker geïnspireerd: op haar meest recente schilderijen documenteerde ze “het nieuwe normaal” in haar eigen wijk in Londen. Zo maakte ze verschillende schilderijen van werknemers in haar lokale bakkerij die open bleef tijdens de lockdown. In een lege winkel zie je mannen en vrouwen met mondkapjes op broden sorteren en bestellingen verwerken. Een van deze schilderijen, Elaine (2020), is ook gereproduceerd voor de openluchttentoonstelling “Everyday Heroes” in Londen, waarin portretten van mensen met een vitaal beroep centraal stonden. Al is de pandemie straks voorbij, dan blijven deze schilderijen ons herinneren hoe belangrijk deze mensen waren en nog steeds zijn.

Installatiefoto, Caroline Walker, foto: Peter Cox.

In haar beroemde essay A Room of One’s Own betoogt schrijfster Virginia Woolf dat de reden waarom vrouwen historisch gezien zo achtergesteld zijn op mannen onder andere komt doordat zij geen ruimte voor zichzelf hebben. Dit kan je letterlijk nemen – in hun eigen huis zijn vrouwen vaak bezig met de rol van verzorger en kunnen ze zich niet zomaar ergens terugtrekken in een eigen kamer – maar ook figuurlijk: zelfs als zij alleen zijn, zijn veel vrouwen in gedachten constant met anderen bezig, niet met hun eigen wensen. Walkers schilderijen tonen vrouwen in huiskamers, winkels en tuinen, maar maken niet altijd duidelijk of deze rooms her own zijn. Aan de ene kant worden ze altijd door iemand – de toeschouwer – gadegeslagen, maar aan de andere kant is de blik van de vrouwen altijd in zichzelf gekeerd. Hoe intiem de voorstelling ook is, het gegeven dat haar innerlijke wereld verborgen blijft maakt Walkers schilderijen zo fascinerend en indrukwekkend.

Zelf bezoeken?

Hoe lang doe je er over?
45 minuten
Expert level
Beginners | Gevorderden | Crazy pro
Meer weten

Voor een eerdere tentoonstelling, Janet uit 2018 in de Inglebly Gallery (Edinburgh, Schotland) werd Walker gefilmd terwijl ze door de tentoonstelling loopt en over haar werken vertelt. Er gaan namelijk uren fotograferen en schetsen aan vooraf voordat er een kwast op het doek gaat. En met je eigen moeder als model? Dat maakt het extra spannend.

De tentoonstelling “Caroline Walker - Windows” is nog te zien t/m 28 november 2021 in KM21 in Den Haag

Meer informatie