Zaida Bouwmeester 09 november 2021

GO | NO GO #323: Zei iemand Dalí?

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je met een kritische blik tips voor tentoonstellingen. Dit keer waren we in Het Noordbrabants Museum om ‘Dalí – en niets anders’ te bezoeken.

Hoe graag ik toch naar het Parijs van de roaring twenties geteleporteerd zou willen worden om mijn culturele helden te ontmoeten… Hoofdpersonage Gil Pender in de film Midnight in Paris (2011) overkomt het. Hij staat klokslag twaalf ineens oog in oog met de zwierige Scott F. Fitzgerald, de almachtige Gertrude Stein én de flamboyante Salvador Dalí. Acteur Adam Brody heeft slechts één korte scène nodig om deze Catalaanse kunstenaar in essentie te verbeelden: een vergaande passie, bewuste provocatie en opmerkelijke uitspraken all wrapped up in een charmante verschijning met een markante snor. Hoewel zijn opvallende uiterlijk heeft bijgedragen aan zijn faam, kennen we Dalí natuurlijk in eerste plaats van zijn surrealistische schilderijen waarin smeltende klokken, langpotige dieren en bizarre dromen worden verbeeld.

Dalí - en niets anders, Noordbrabants Museum, foto : Jan-Kees Steenman

Dalí was vanaf zijn twaalfde al vastbesloten om zich meerdere avant-gardistische schilderstijlen meester te maken. Tien jaar later werd hij na het uiten van kritiek op zijn docenten van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Madrid gestuurd. Uitgedaagd door het opkomende surrealisme was Dalí vastbesloten om een geheel eigen stijl te ontwikkelen én kunsthoofdstad Parijs te veroveren. Het leven van de Catalaan werd vanaf dat moment één groot, vaak provocatief optreden. Hij stond maar al te graag in de schijnwerpers en zocht continu de aandacht van de massa. Hij cultiveerde zijn uiterlijk, schitterde in magazines, trad op in talkshows en was veelvuldig in het nieuws. Vandaag de dag is het nog steeds een van de bekendste kunstenaars wereldwijd, maar in de tentoonstelling Dali – en niets anders in Het Noordbrabants Museum maak je interessant genoeg kennis met de onderbelichte, zakelijke kant van de kunstenaar en krijg je juist alles behalve zijn beroemdste werken te zien.

Robert  Descharnes, 'Salvador Dalí en Gala op hun boot'. Augustus 1959.  ©  Descharnes  &  Descharnes sarl , 2021 /  Image Rights of Salvador Dalí reserved.  Fundació Gala-Salvador Dalí, Figueres, 2021
Dalí - en niets anders, Noordbrabants Museum, foto : Zaida Bouwmeester
Robert  Descharnes, 'Salvador Dalí en Gala op hun boot'. Augustus 1959.  ©  Descharnes  &  Descharnes sarl , 2021 /  Image Rights of Salvador Dalí reserved.  Fundació Gala-Salvador Dalí, Figueres, 2021
Dalí - en niets anders, Noordbrabants Museum, foto : Zaida Bouwmeester

Dalí schroomde niet om zijn artistieke gaven aan te wenden voor de meest uiteenlopende commerciële opdrachten en breidde zijn kunsten uit tot ver buiten het schilderwerk. Niets was hem te gek en daarmee wist hij als geen ander een gigantisch publiek te bereiken. Zo staat er in de tentoonstelling bijvoorbeeld een schoonheidskabinetje, waarin talrijke ontwerpen voor parfums, make-updoosjes, sieraden en luxe Vogue-covers van zijn hand te zien zijn. Maar Dalí deinsde ook niet terug voor minder glamoureuze samenwerkingen, zoals het ontwerpen van reclames voor Shells aardolie, auto’s van Datsun en asbakken voor Air India. Mogelijk heb ik onder een steen geleefd, maar in een van de zalen kom ik erachter dat Salvador Dalí het Chupa Chups-logo heeft ontworpen. De lolly die onlosmakelijk is verbonden met mijn jeugd – en dan vooral het ontwerp op het verrekte folietje dat maar niet fatsoenlijk te verwijderen is – blijkt een echte Dalí?! I’ll be damned. De verrassende veelzijdigheid van de kunstenaar is niet alleen een feest voor het oog, maar laat je ook nog eens lachen. Neem bijvoorbeeld zijn krant Dalí News. Omdat hij altijd een ongemakkelijk gevoel kreeg van kranten die niet over hem schreven, maakte hij er simpelweg een die alleen maar over hem ging. Inclusief reclames voor het supplement “Dalínal”, dat onder andere “aangeboren middelmatigheid” en “esthetische depressie” zou moeten voorkomen. En of het nu om een krant, reclamespotje, asbak of parfum gaat, al deze commerciële uitingen hebben één gemene deler: de excentrieke gevatheid van Dalí spat er vanaf.

Salvador Dalí, Reclame voor nylonkousen van het merk Bryans Hosiery in het tijdschrift Vogue, 1944. Particuliere collectie. © Salvador Dalí, Fundación Gala-Salvador Dalí, c/o Pictoright Amsterdam 2021
Salvador Dalí, Omslag van het decembernummer van het Amerikaanse tijdschrift Vogue, 1946. Particuliere collectie © Salvador Dalí, Fundación Gala-Salvador Dalí, c/o Pictoright Amsterdam 2021
Salvador Dalí, Reclame voor nylonkousen van het merk Bryans Hosiery in het tijdschrift Vogue, 1944. Particuliere collectie. © Salvador Dalí, Fundación Gala-Salvador Dalí, c/o Pictoright Amsterdam 2021
Salvador Dalí, Omslag van het decembernummer van het Amerikaanse tijdschrift Vogue, 1946. Particuliere collectie © Salvador Dalí, Fundación Gala-Salvador Dalí, c/o Pictoright Amsterdam 2021

Behalve het minder bekende deel van Dalí’s oeuvre, krijg je als bezoeker ook een intiem inkijkje in zijn persoonlijke leven. In een dromerige setting loop je langs een selectie van maar liefst 125 foto’s waarin je een authentieke kant van de kunstenaar te zien krijgt, even weg van alle showbizz en zijn flamboyante persoonlijkheid. De foto’s zijn gemaakt door de Franse fotograaf Robert P. Descharnes (1926-2014), een van de weinige mensen die écht dichtbij Dalí stond. De twee raakten in 1950 bevriend en Descharnes maakte uiteindelijk meer dan 60.000 (!) foto’s van de kunstenaar. De foto’s tonen Dalí in en rond zijn bijzondere huis in Port Lligat en aan de kust nabij het Catalaanse Cadaqués. Hoewel hij over de hele wereld heeft gewoond, gereisd en gewerkt, keerde hij altijd terug naar zijn geboortegrond aan de Catalaanse kust. Je ziet de kunstenaar in de foto’s aan het werk, genieten van zijn vrije tijd met vrienden en meestal met zijn grote liefde Gala. Vaak poserend, maar af en toe ook zoals alleen intimi hem meemaakten: naakt in zijn atelier, zee-egels etend op zijn bootje of stiekem kussend met Gala. Eventjes zie je gewoon Dalí, en niets anders.

Zelf bezoeken?

Hoe lang doe je er over?
60 minuten
Expert level
Beginners | Gevorderden | Crazy pro
Meer weten

Smaakt de tentoonstelling naar meer? Bekijk dan ook zeker de documentaire ‘Salvador Dalí: In Search of Immortality’ uit 2018. In drie afleveringen leer je nóg meer over de kunstenaar, zijn bijzondere werken en surrealistische filosofieën. 

De tentoonstelling ‘Dalí - en niets anders’ is nog t/m 21 november 2021 te zien in Het Noordbrabants Museum.

Meer informatie