Net als de feeëriek uitgedoste mannequins die van het plafond hangen in de Kunsthal, ben ik ondersteboven van Iris van Herpen (1984). Wel twee uur heb ik in Sculpting the Senses doorgebracht, mijn zintuigen gelaafd aan deze langverwachte oeuvretentoonstelling van de Nederlandse haute couture-ontwerper. Er is sprake van een heuse hype rondom Van Herpen. Ze is niet alleen ‘s lands beroemdste ontwerper, maar ook een van de meest technologisch geavanceerde ontwerpers ter wereld. Haar talent en reputatie hielpen haar al vroeg in haar (nog steeds jonge) carrière aan klanten als Lady Gaga, Björk en Beyoncé. Haar oeuvretentoonstelling was al in 2023 te zien in het Musée des Arts Décoratifs (MAD) in Parijs en telde maar liefst twaalf zalen,waarvoor Van Herpen vijf jaar lang haar archiefmateriaal doorspitte. Nu is Sculpting the Senses eindelijk – en lekker lang – te zien in Rotterdam. Aankondigingen beloofden geen chronologisch tochtje, maar een thematisch avontuur. Je gaat de inspiratiebronnen en werelden verkennen die Van Herpens mode-universum rijk is, langs natuur, wetenschap en kosmos. Je zal naast haute couture ook veel hedendaagse kunstwerken en historische objecten tegenkomen die rijmen met het werk van Van Herpen. Je bekijkt zelfs een versie van haar atelier, compleet met materiaalproefjes aan de muur en microscopen om deze mee te bestuderen. Maakt Sculpting the Senses de hype en bombarie waar?
GO | NO GO #420: Iris van Herpen: ontwerp-ster
Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Onze redacteur Loren Snel bezocht de tentoonstelling ‘Sculpting the Senses’ in de Kunsthal Rotterdam.
Al bij het binnentreden van de tweede ‘wereld’ laat ik pen en notitieboekje zakken. Mijn hoofd valt stil van dit overweldigende tafereel. Na glazen diepzeewezens en watervaljurken – uit haar recente collectie Sensory Seas – ben ik in een koraalwereld beland. Door mijn oren stroomt de mystieke soundscape van Salvador Breed, speciaal gecomponeerd voor de tentoonstelling en geïnspireerd op Van Herpens fascinatie voor de kosmos, natuur en technologie. Links en rechts staan jurken, opgebouwd uit delicate laagjes vol kleine gaatjes. Is dat soms papier? Nee, volgens het bordje is de Empyrean Gown (2021) vervaardigd uit katoen en plastic dat met een laser is versneden. Rechts aan de wand hangt een immense sculptuur van geknoopte stof, SHE (2016) van de kunstenaar Fanglu Lin, die me doet voelen alsof ik een vis op een koraalrif ben. Dichter bij wakker worden in een sciencefiction-roman kom je niet.
De combinatie van haute couture en hedendaagse kunst maakt de tentoonstelling interessant voor een breed publiek. Zowel mode- als art lovers kunnen zich hier goed vermaken. Al lijken hedendaagse werken zoals SHE (2016), het glitchende dressoir Good Vibrations (2013) van Ferruccio Laviani, of de oceaansculptuur Contact (2019) van het Japanse collectief Mé, wel vaak opgesteld en bedoeld als een soort decor. Een ware ‘dialoog met hedendaagse kunst’, zoals het tentoonstellingsboekje belooft, tref ik aan in jurken die het resultaat zijn van samenwerking tussen Van Herpen en een andere maker. Zoals mijn persoonlijke favoriet Magnetic Moon Dress (2013), gemaakt in samenwerking met kunstenaar Jólan van der Wiel: de korte jurk met hoge ronde schouders – zodoende net een maan – is gemaakt van een stof die is ontstaan door een magnetische reactie tussen hars en ijzervijlsel. Ik ben dermate onder de indruk van hoe inventief dit is, dat ik de hedendaagse kunstwerken hierna begin over te slaan, en enkel nog focus op de jurken. Het gevoel dat mij al gauw overvalt is dat Van Herpen een eenling is, zowel binnen de modewereld als binnen het domein van de beeldende kunst. Ik voel me getuige van een waar genie, een fijne gedachte voor een Kunstmeisje. Maar weinig vrouwen in de kunstgeschiedenis kregen deze titel ooit opgespeld. Gentileschi, Kahlo, Bourgeois, en voor mijn part nu ook Van Herpen. Het is een waar genoegen.
Minder genoegen bieden de laag gepositioneerde en slecht belichte tentoonstellingsbordjes. Je moet vaak hurken om de tekstjes op de grond voor de mannequins te kunnen lezen. Niet geschikt voor bezoekers met slechte knieën of slechte ogen dus. Bijna overal slingeren brede spiegels over de grond voor de jurken langs. Dit sierlijke design moet mede verantwoordelijk zijn voor de prachtige belichting. De spiegels bieden bezoekers bovendien een handige manier om een tekstbordje tegelijkertijd met de reflectie van een jurk te fotograferen. Handig voor later. Toch werpen de mooie spiegels ook weer meer problemen op voor de toegankelijkheid. In de ruimte vol creaties geïnspireerd op skeletten schijnen de plafondlampen via die spiegels direct in mijn ogen. Verblind kun je al helemaal geen bordjes lezen. Op foto’s van de tentoonstelling in het MAD in Parijs zie je de tekstbordjes bevestigd op lage paaltjes. Dat zou hier ook goed hebben gewerkt. Betere toegankelijkheid voor mensen met visuele – en/of mobiliteitsbeperkingen zou deze tentoonstelling hebben verheven van niet-te-missen naar ronduit subliem.
Zelf bezoeken?
Wil je meer weten over ontwerp-ster Iris van Herpen? Luister dan naar de driedelige podcastserie Het geheim van Iris van Herpen. Splinter Chabot interviewt sleutelfiguren uit de jeugd en carrière van Van Herpen om zo de ingrediënten van haar genie te achterhalen. Wil je liever andere mode en makers verkennen? Vanaf 22 november kun je naar Titanic & Fashion in het Kunstmuseum Den Haag, en tot 1 februari naar MoMu in Antwerpen voor Girls, een expositie gewijd aan ‘verveling, rebellie en opgroeien’ en de invloed van ‘het meisje’ op mode.
coverbeeld: Iris van Herpen, ‘Labyrinthine gown’, Sensory Seas collection, Haute Couture spring/summer 2020, foto: Luigi & Iango