GO | NO GO #437: Maritieme mode

Bij binnenkomst in de eerste zaal word je direct omringd door blauw-witte strepen: muren en plateaus zijn ermee bekleed, net als de tentoongestelde jurken, rokken en truien. Het gaat om de Bretonse streep, misschien wel het bekendste nautische motief. Ooit begonnen als officieel Frans matrozenhemd in 1858, later omarmd door ontwerpers als Coco Chanel (1883-1971) en Jean Paul Gaultier (1952), maar nu net zo goed te vinden bij de HEMA. Die visuele binnenkomer zet meteen de toon voor de creatieve vormgeving van de tentoonstelling. Elke ruimte heeft een speels decor passend bij het thema, variërend van een cruiseschip en papieren bootjes tot golven en visnetten, wat zorgvuldig is gedaan en zorgt voor een ware onderdompeling. Historische objecten staan naast hedendaagse creaties, en dat levert grappige contrasten op. Zo hangen originele uniformen van de Koninklijke Marine naast drie glinsterende kapiteinspakken gedragen door de Toppers. De borstknopen en gouden strepen zijn een knipoog naar het klassieke uniform, al zijn ze opgepimpt met flink wat goud en glitter. Waar extravagante creaties van modeontwerpers als Tycho Boeker (1964), Thom Browne (1965), Balmain en Iris van Herpen (1984) meteen in het oog springen, zijn het juist de historische objecten waarbij ik langer blijf hangen. Bijvoorbeeld een matrozenpet uit 1966, met een kleine pasfoto van een jonge vrouw erin. Mijn gedachten dwalen af naar hoe deze man op zee zijn dierbare bij zich droeg, verliefd en verlangend. Of de traditionele gebreide Nederlandse visserstruien uit kustplaatsen als Volendam, Urk en Scheveningen, elk herkenbaar aan een eigen patroon dat als lokale signatuur diende. Gefascineerd kijk ik naar de kabels en steken en besef ik hoe zorgvuldig deze truien door vrouwen zijn gemaakt. Juist deze historische objecten vertellen een persoonlijke en lokale geschiedenis van mode, scheepvaart en arbeid, al raken ze soms wat ondergesneeuwd tussen de meer flamboyante creaties.

Al snel maakt Oceanista duidelijk hoe de zee niet alleen een bron van inspiratie is, maar ook van problematiek. Maatschappelijke thema’s als het koloniale verleden van de textielhandel, oceaanvervuiling door fast fashion en de gevaarlijke realiteit van migratiestromen worden aangekaart. Het voelt terecht dat ook in deze expositie een schaduwzijde wordt belicht, want de zee is niet alleen een romantisch decor. Aangrijpend zijn twee jurken van de Nederlandse modeontwerper Tevin Blancheville (1994) uit zijn afstudeerserie Fodder (2022). Een lange sleep is bedrukt met vlaggen van landen met een koloniale geschiedenis en staat symbool voor de zware last die vluchtelingen met zich meedragen. Rond de hals klemmen blauwe handen zich vast, een verwijzing naar Europa, waardoor het lichaam letterlijk in de greep wordt gehouden. Om de taille zit een roze rubberen zwemband, ruw bespoten met ‘HELP’: een schrijnend beeld van een laatste reddingsmiddel. De jurk ernaast is geïnspireerd op rugzakken en bestaat uit zakken, gespen en riemen, verwijzend naar het minimale bezit dat vluchtelingen mee kunnen nemen. Opnieuw merk ik dat deze objecten iets in mij losmaken: ze staan dicht bij de realiteit. In tegenstelling tot de magische creaties van Iris van Herpen of de mooie pakken van Balmain beroeren Blanchevilles jurken me niet alleen visueel, maar ook emotioneel. Deze maatschappelijke laag geeft de tentoonstelling wat extra diepgang, terwijl je ook kan genieten van de kunstzinnige modecreaties. Tegelijkertijd vraag ik me af hoe deze boodschap overkomt bij het publiek. Om me heen lopen gezinnen met kinderen en modestudenten, die vooral blijven hangen bij de spectaculaire outfits en het speelse decor. De zaalteksten zijn beknopt en bevatten vragen over kwesties als duurzaamheid en de oorsprong van onze kleding, maar bieden weinig context of verdieping. Voor het Scheepvaartmuseum – een plek waar veel families en jonge bezoekers komen – is deze milde aanpak passend. Oceanista is geen zware maatschappelijke lezing, maar een stukje bewustwording: over hoe de zee de mode inspireert, en hoe wij de zee op onze beurt beïnvloeden.