GO | NO GO #81: Jan, pas op dat je de foto’s niet onder kwijlt

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Vandaag kijken we naar ‘De collectie belicht door Jan Cremer’ in het Nederlands Fotomuseum.

Wanneer een museum een Bekende Nederlander een tentoonstelling laat cureren, kan het twee kanten op: of je krijgt een frisse invalshoek, of het slaat de plank mis in doordat je als bezoeker niet begrijpt waarom juist deze persoon zich met de collectie is gaan bemoeien. Het Nederlands Fotomuseum neemt dat risico inmiddels voor de vierde keer, met hun tentoonstellingsreeks De collectie belicht door… Voor de eerste drie edities heeft het museum drie fotografen benaderd: Vincent Mentzel, Stephan Vanfleteren en Eddy Posthuma de Boer. De vierde editie is voor de 77-jarige schrijver en beeldend kunstenaar Jan Cremer.

Uit een massive collectie van 5,5 miljoen foto’s van Nederlandse fotografen die het Nederlands Fotomuseum bezit, mocht Cremer er 15 kiezen. Hij besloot voor het thema ‘naakten’ te gaan. Over zijn keuze zegt hij: “Ik heb een andere kijk op het naakt dan de andere mensen, denk ik, want ik ben sinds de vroegste perioden op de kunstacademies met het naakt vertrouwd geraakt en zie het als een object om te schilderen en te fotograferen.” Het naakt als object. We zijn benieuwd.

Schermafbeelding 2017-10-25 om 19.04.00
Links: Sanne Sannes, ‘Naakt’, 1959-1967, © Sanne Sannes, via Het Nederlands Fotomuseum. Rechts: Nico Jesse, ‘Leerlingen in atelier van Zadkine’, Parijs (ca. 1954) © Nico Jesse, via Het Nederlands Fotomuseum

–  | Laten we met de deur in huis vallen: Cremers selectie lijkt meer een excuus voor Jan om eens publiekelijk over zijn natte dromen uit te weiden. Dit wordt extra duidelijk wanneer hij de foto’s van Bertien van Manen bespreekt: deze laten naakte vrouwen in Rusland zien, onderdeel van een serie die Van Manen heeft geschoten om het dagelijkse leven aldaar te tonen. We zien persoonlijke momenten, zoals een groep vrouwen die na een lange dag ontspant in de sauna. Hun blote lichamen zijn niet het onderwerp van de foto, maar daar brengt Jan graag verandering in. Zijn onderbouwing en beschrijvingen bij de vijftien foto’s die hij heeft gekozen, beginnen als een kwijlend vertoog. We zien Cremer die net 15 miljoen foto’s door zijn gerimpelde handen heeft laten gaan, kwijlend de naakte borsten, billen en plukken schaamhaar eruit heeft gefilterd en nog in half-opgewonden staat achter zijn oude typemachine is gekropen. ‘Hmmm, lekkere tepels,’ hoor je hem bijna mompelen. ‘Een wellustig portret van mooie billen waaraan de kijker zich wil opwarmen. Lustopwekkende, sportieve, gespierde billen…,’ schrijft hij elders.

Dit is jammer, om het subtiel te verwoorden. Het naakte lichaam (mannelijk of vrouwelijk en alles ertussenin) is heel inspirerend: het is de mens zonder opsmuk in al zijn of haar vormen, het kan je verhalen vertellen over het leven, de maatschappij, de geschiedenis, het lichaam kan opwinden of juist het meest onschuldige zijn. Cremer lijkt enkel lust te zien; het vrouwelijk lichaam dat in meervoud rondloopt met als enkel doel om hem op te geilen. Hij koelt gelukkig wat af naarmate de selectie foto’s zich verder ontvouwt, en lijkt zich toch een beetje te herpakken. Tijd voor wat inhoud.

680ELB-550_B
Wally Ellenbaas, ‘Solarisatie’, 1933-1934 © Wally Elenbaas / Nederlands Fotomuseum

+ | Zodra Cremer begint te vertellen over de academies en het naakt in de fotografie als genre, wordt het interessant. Hij neemt ons mee achter de schermen, van het atelier van Zadkine in Parijs tot het klaslokaal van de Vrije Academie in Den Haag in de jaren 50. Hij kent elk krukje, heeft elk model (uiteraard) gekust en elke docent de hand geschud. Cremer vertelt dat men vroeger naaktmodellen op straathoeken moest zoeken, want het was niets voor nette dames. Hij vertelt hoe Kees van Dongen er naar het schijnt een half bordeel op nahield, zoveel naaktmodellen liepen er rond in zijn atelier, hoe Picasso bij gebrek aan professionele modellen naaktfoto’s van zijn vrouw Olga verkocht. Het zijn deze anekdotes die de geschiedenis van het genre tot leven doen komen; de verteller in Cremer heeft de overhand genomen. Als we dan sec naar de foto’s kijken: deze zijn stuk voor stuk adembenemend mooi. De vrouwenlichamen hebben allemaal een andere vorm, van slank tot voluptueus. De vrouwen bevinden zich in verschillende situaties, van sensueel tot alledaags. De gemene deler is het lichaam: net als Rembrandt zijn naakten zonder #filter etste, Rubens niet bang was voor wat cellulite, en Marina Abramovic haar eigen lichaam gebruikt, zien we hier het naakt in alle vormen en soorten. De foto’s zijn een ode aan de vrouw, Jan Cremer giet er zijn eigen vunzige sausje overheen.

Hoe lang doe je er over? |  20 min.

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

Meer weten | Deze keer bieden we je een ‘meer zien’ aan. Voor de tentoonstellingen in het Nederlands Fotomuseum geldt ook voor Museumkaarthouders een toeslag van drie euro per persoon. Niet veel, en zeker de moeite waard aangezien je naast De collectie belicht door Jan Cremer ook nog een andere mooie expositie kunt bezoeken: Bruce Davidson. American Photographer. Deze tentoonstelling is een supergroot retrospectief van het werk van de Amerikaanse fotograaf die sinds de jaren vijftig mensen fotografeerde voor wie de American Dream niet bereikbaar was. Twee vliegen in één klap dus!


De tentoonstelling ‘De collectie belicht door Jan Cremer’ is nog t/m 17 december 2017 te zien in het Nederlands Fotomuseum. Meer informatie:  https://www.nederlandsfotomuseum.nl/tentoonstelling/collectie-belicht-jan-cremer/

Cover: Wally Elenbaas, ‘Solarisatie’, 1933-1934, © Wally Elenbaas, via Het Nederlands Fotomuseum

Advertenties

Further Projects