GO | NO GO #89: From Sint Petersburg with love

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. We zijn deze week bij ‘Hollandse Meesters uit de Hermitage. Oogappels van de Tsaren’ in de Hermitage Amsterdam.

Hoewel de Kerstdagen net pas achter de rug zijn, hebben wij alweer keihard behoeft aan een paar dagen vrij #winterdip. Waar wij naartoe zouden willen? Misschien de Malediven, of een weekendje Lissabon? Nee – geef ons maar Rusland! Hoog op onze lijst van kunstzinnige droombestemmingen staat namelijk De Hermitage in Petersburg. Opgericht in 1764 door de Tsaren in een tijd dat Rusland nog heel Europees was, vind je er tegenwoordig drie miljoen kunstwerken. Mocht je je nu afvragen, zijn dit alleen Ruski schilderijen? Njet. In de Hermitage in Sint Petersburg hangen bijvoorbeeld ook 1500 (!) schilderijen uit de Hollandse Gouden Eeuw, wat dit de grootste collectie oude meesters in het buitenland maakt. Goed nieuws voor wie – net als wij – nog even door moet sparen voor een retourtje Rusland: 63 van die schilderijen zijn nu voor het eerst na 250 jaar weer “thuis” in Amsterdam.

Rembrandt - De Hermitage - Hollandse Meesters
Detail van Rembrandt, Jonge vrouw met oorbellen, 1656 © State Hermitage Museum, St Petersburg

Wil je weten of de Nederlandse schilderijen in goede handen zijn, daar in het koude Rusland? Bekijk dan eerst het tien minuten durende fragment van de documentaire ‘Passie voor de Hermitage: gewonde kunst’, dat in een van de eerste zalen getoond wordt. Deze docu vertelt over het schilderij Danaë van Rembrandt dat in 1985 vreselijk verminkt werd door een gestoorde man, die met een mes en een bak zwavelzuur de Hermitage in Sint Petersburg binnen liep. Hij stak de naakte godin tweemaal, waarna hij het zuur over haar wulpse lichaam goot. In de docu zien we de medewerkers van de Hermitage, Hermitazjniks, 30 jaar later met tranen in hun ogen vertellen over de bewuste dag: “De verf droop over het doek, langs de wand op de vloer. Het was alsof Danaë’s huid was afgestroopt en we haar rauwe vlees konden zien.” Bezoekers kwamen huilend bloemen leggen op de plek waar het schilderij eerst hing, terwijl de restaurator twaalf jaar lang elke dag bezig was om Danaë’s “huid” te herstellen. Het berust geen enkele twijfel: de Russen houden met heel hun hart van Rembrandt. Jammer genoeg mag Danaë niet meer reizen, maar zes andere Rembrandts zijn – ongetwijfeld met gezonde tegenzin – samen met hun tijdgenoten uit logeren gestuurd. Tijd voor een nadere kennismaking.

Rembrandt - De Hermitage - Hollandse Meesters
Links: Rembrandt, Flora, 1634 | Rechts: Rembrandt, Portret van een oude man in het rood, Circa 1652/54 © State Hermitage Museum, St Petersburg.

+ | Terwijl je door de eerste gang van de expositie wandelt, kom je enkele kleine en grote namen tegen, waaronder een drietal prachtige naakten van Gerard Dou (Rembrandts eerste leerling), die bijna nooit naakten schilderde. We zien een jonge baadster (1660-65) die ons verlegen over haar schouder aankijkt. Maar pas op – ze geeft met haar rechterhand een subtiele middelvinger voor wie net te lang naar haar naakte lijf kijkt. Snel doorlopen, en dan opeens, in je rechterooghoek: Rembrandts Flora (zie hierboven). Als een schilderij in een schilderij wordt ze omlijst door de deuropening (zie onze coverafbeelding). Het goud van haar eigen lijst trekt ons naar haar toe, als eksters die niets anders meer kunnen zien zodra ze een juweel in het vizier hebben. Haar kleding, hoewel slechts opgebouwd uit laagjes verf, fonkelt misschien nog een beetje meer: de verschillende texturen, van haar jurk tot de bloemen in haar haar, lijken levensecht. Dan kijken we opzij en zien we een oude man kalm vooruit kijken (zie de afbeelding hierboven). Geen goudbrokaat, geen fijne details die onze aandacht over heel het schilderij verspreiden; we zien een latere Rembrandt die onze blik trekt naar wat hij echt belangrijk vindt – het gezicht van de man. Diepe rimpels en ogen die half in de schaduw rusten lijken ons een inkijkje in zijn ziel te geven. De vergelijking tussen de precieze Flora en de vrijelijk geschilderde oude man is een ideale introductie tot een vroege en late Rembrandt, meester in beide stijlen.

Melchior d’Hondecoeter - De Hermitage - Hollandse MeestersInstallatieshot met een werk van Melchior d’Hondecoeter in de expositie ‘Hollandse Meesters uit de Hermitage’. Foto: De Kunstmeisjes.

± | Hoewel de 63 schilderijen die in deze expositie hangen stuk voor stuk prachtig zijn, is het Rembrandt die beneden de show steelt. Maar als we toch even naar boven lopen, komen we in aanraking met de rest van de Gouden Eeuw; scènes uit het dagelijks leven, dienstmeisjes en jongedames, grote gouden urnen en sappige citroenen in stillevens. Sta vooral even wat langer stil in de ruimte waar de drie vogelstukken van Melchior d’Hondecoeter hangen (zie hierboven). De exotische vogels zijn in zijn handen niet “zomaar” decoratieve dieren; hij schilderde ze bijna als mensen. Als je lang genoeg kijkt, zie je hoe de zwarte helmkasuaris de witte pelikaan een beetje lijkt te versieren, terwijl de haan op de achtergrond de boel in het gareel probeert te houden. De werken zijn decadent en humoristisch tegelijkertijd.

– | We snappen het wel: het kost een aardige duit om de meesterwerken veilig en wel naar Nederland te halen. Als bezoeker moet je dus een extraatje betalen om de tentoonstelling te zien. Tien euro toeslag welteverstaan. Stel je hebt een Museumkaart, dan betaal je dus een tientje bij. Stel je hebt deze nog niet (shame, shame, shame), dok je dertig euro bij de kassa. Neem je spaarpot dus mee!

Hoe lang doe je er over? | Minimaal 1 uur.

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy pro

Meer weten | Pak vooral een audiotour aan het begin van de expositie: Jan Six (nazaat van de Jan Six die goed bevriend was met Rembrandt) en schrijver Geert Mak vertellen je beeldend waarom de schilderijen bijzonder zijn en leiden je oog naar mooie details.


De tentoonstelling ‘Hollandse Meesters uit de Hermitage. Oogappels van de Tsaren.’ is t/m 27 mei 2018 te zien in de Hermitage Amsterdam. Meer informatie: https://hermitage.nl/nl/tentoonstellingen/hollandse-meesters-uit-de-hermitage/

Cover: Installatieshot van de tentoonstelling ‘Hollandse Meesters uit de Hermitage’. Foto: De Kunstmeisjes

 

Advertenties

Further Projects