REVIEW | Ai Weiwei – Safe Passage | Foam | ****

Elke twee weken bezoeken we samen een nieuwe tentoonstelling – van historische schilderijen tot hedendaagse installaties. Vandaag neemt Mirjam ons mee naar de door haar gecureerde solo-tentoonstelling van Ai Weiwei, ‘Safe Passage’ in Foam. Terwijl Mirjam uitleg biedt, beoordelen Emma en Nathalie: is het een aanrader of juist niet, en waarom?

Je kent Ai Weiwei waarschijnlijk van zijn waanzinnige installatie Sunflower Seeds in het Tate London, of door de documentaire Never Sorry (hier in zijn geheel te bekijken). Ai Weiwei is kunstenaar en activist, en beschouwt zichzelf als politiek vluchteling; de drie-eenheid die hem als mens typeert en in zijn werk te zien is. Een klein stukje context: nadat hij in 2011 de Chinese bevolking had opgeroepen tot een revolutie tegen het politieke stelsel (China is een éénpartijstaat, waarbij de communistische partij de absolute macht heeft), werd hij voor 81 dagen vastgezet in de gevangenis. Vanaf toen stond hij onder huisarrest en werd zijn paspoort ingenomen, tot hij dat in 2015 eindelijk terugkreeg. Sindsdien woont en werkt hij in Berlijn, maar is hij vooral constant op reis door Europa en het Midden-Oosten om vluchtelingenkampen te bezoeken. In Foam biedt Ai Weiwei ons nu zijn blik op de vluchtelingencrisis via de filmrol van zijn iPhone. Nathalie: ‘Deze tentoonstelling is anders dan alle andere; in plaats van ingelijste, bewerkte of geposeerde foto’s, zijn er circa 16.000 foto’s van Ai Weiwei’s iPhone te zien, ongefilterd in elke zin van het woord.’

stills-from-weiweicam-which-is-now-offline-2012-2-c-ai-weiwei

Ai Weiwei, ‘Stills from WeiweiCam (which is now offline)’, 2012. Via Foam, © Ai Weiwei Studio.

De eerste zaal geeft ons een inkijkje in het dagelijks leven van Ai Weiwei van de afgelopen vier jaar, dat sinds zijn vrijlating in 2011 in het teken stond van de surveillance die de Chinese overheid destijds uitvoerde (en wellicht nu nog steeds). Blokken met foto’s tonen onder andere hoe camera’s 24/7 op zijn studio en huis in Beijing gericht stonden, en hoe hij achtervolgd werd. Emma: ‘Het is bizar om te bedenken dat dit daadwerkelijk het leven van deze kunstenaar is. Je zou denken dat we naar stills uit een film met Liam Neeson kijken, met undercoveragenten en auto’s die hem achtervolgen.’ Mirjam: ‘Het is ook absurd om te bedenken dat hij in China zelf nauwelijks bekend is. Uitgesproken kunstenaars en andere dissidenten worden hevig gecensureerd; het is vanwege zijn populariteit in het buitenland, dat hij een publiek heeft waarbij hij zijn strijd tegen het Chinese systeem onder de aandacht kan brengen.’

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Exhibition ‘SafePassage – Ai Weiwei’, © Foam 2016. Photo: Anne van der Weijden

Andere foto’s in deze zaal tonen performances waarin hij op symbolische wijze de overheidssurveillance bekritiseerde. Mirjam: ‘Als protest installeerde Ai Weiwei op 3 april 2002 vier camera’s in zijn studio-huis; 24 uur per dag filmde hij zichzelf, ook in bed. Hij zette deze beelden online in een livestream, die 46 uur later alweer door de overheid offline werd gehaald. In die tijd was zijn website echter al 5,2 miljoen keer bekeken.’ Nathalie: ‘Let ook even op het behang, dit is ook door Ai Weiwei gemaakt. Het lijkt een speels patroon, maar als je goed kijkt zie je losse armen met een opgestoken middelvinger. Een grote “Fuck you” naar de Chinese regering; een politiek statement dat ook nog eens laat zien wat voor bad ass hij is.’

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Exhibition ‘SafePassage – Ai Weiwei’,  © Foam 2016. Photo: Anne van der Weijden

Het wordt nog indrukwekkender, zodra we de tweede en derde zaal binnenlopen; de wanden zijn hier volledig bekleed met honderden foto’s die Ai Weiwei in vluchtelingenkampen heeft gemaakt. Mirjam: ‘Deze foto’s maakte hij met zijn iPhone en ze belandden vaak meteen op Instagram. Ze waren in eerste instantie niet bedoeld om samen als een kunstwerk te functioneren: het werk symboliseert vooral Ai Weiwei’s gebruik van het internet en sociale media-platforms als zijn voornaamste communicatiemiddel met honderdduizenden volgers over de hele wereld.’ Iedere individuele foto toont een persoonlijke ontmoeting van de kunstenaar met een vluchteling, vrijwilliger, beleidsmaker of een beeld van het dagelijkse bestaan in de vluchtelingenkampen. Samen geven de talloze beelden van iPhone Wallpaper (2016) de immense omvang van deze crisis weer.

Veel van de foto’s zijn selfies, waarop we de kunstenaar met bewoners van de kampen zien. Dit is geheel volgens Ai Weiwei’s praktijk: hij staat bekend om de massale hoeveelheid selfies die hij dagelijks neemt, die onder andere te zien zijn op zijn Instagram-account. Emma: ‘Ai Weiwei lijkt hiermee zijn imago als beroemd persoon bewust in te zetten. Hoe triest het ook is, we worden gevoelloos voor tragische beelden, maar we blijven kijken naar plaatjes van beroemdheden. Ai Wei Wei brengt dankzij zijn eigen gezicht in de foto’s de situatie in vluchtelingenkampen onder de aandacht, keer op keer.’ Nathalie: ‘Mij doen de foto’s waar hij zelf in voorkomt een beetje denken aan foto’s die van gijzelaars worden genomen als proof of life. De krant van die dag staat dan op de foto om te bewijzen dat het een actueel beeld is. Hier is Ai Weiwei de krant; het bewijs dat deze verschrikkelijke situaties in vluchtelingenkampen echt gebeuren, nu, terwijl de rest van de wereld door blijft draaien.’

selfie-with-just-landed-refugee-on-the-beach-of-lesbos-greece-26-jan-2016-c-ai-weiwei-studio

Ai Weiwei, ‘Selfie with just landed refugee on the beach of Lesbos Greece’, 26 Jan 2016, Foam © Ai Weiwei Studio.

Je merkt het misschien al wel, we kunnen eindeloos door blijven praten over de foto’s in deze tentoonstelling. Nathalie: ‘Hoewel de drie zalen op het eerste gezicht een herhaling van hetzelfde “patroon” lijken, durf ik te zeggen dat het noodzakelijk is om de tijd te nemen voor deze tentoonstelling. De hoeveelheid foto’s zorgt voor een directe impact, die alleen groter wordt zodra je de individuele foto’s gaat bekijken.’ Emma: ‘Ik vind het daarom juist zo krachtig dat er niet veel anders te zien is dan deze foto’s; het leidt de aandacht niet af van wat zo belangrijk is. Ai Weiwei’s werk is een cross-over tussen kunst en documentatie. Als geheel is deze expositie een esthetisch feest, maar zodra je inzoomt is het een waardevolle reality check.’

Maar, er is meer dan de iPhone-foto’s te zien: in het midden van de zalen staan marmeren sculpturen, en er is een zaaltje met videowerken. Emma: ‘De sculpturen verheffen banale objecten als een surveillancecamera en reddingsbanden tot symbolen van deze tijd. Het is weer dat stukje bewustwording waar Ai Weiwei heel goed in is.’ Nathalie: ‘De videowerken doen hetzelfde; ze sporen ons aan om ons te verplaatsen in het individuele leed van mensen, en ze niet te zien als statistieken. Alleen duurt één van de video’s ruim tien uur; conceptueel heel interessant, maar dan wil ik er wel tien koppen koffie en een zitzak bij krijgen.’ Onze conclusie? We zijn blij dat de tentoonstelling relatief klein is, want we worden er een beetje triest van. Maar dat is precies de bedoeling: een pauze in je dagelijkse leven nemen om even stil te staan bij wat er in onze wereld gebeurt, en te beseffen wat één man kan doen met een selfie-camera.


De tentoonstelling ‘Ai Weiwei – Safe Passage’ is nog t/m 7 december 2016 te zien in Foam. Meer informatie: http://www.foam.org/nl/museum/programma/ai-weiwei

Advertenties

Further Projects