REVIEW | Jean Tinguely – Machinespektakel | Stedelijk | *****

Elke twee weken bezoeken we samen een nieuwe tentoonstelling – van historische schilderijen tot hedendaagse installaties. Vandaag lopen we door de speelse tentoonstelling ‘Jean Tinguely – Machinespektakel’ en je kan het al aan onze rating zien: we vinden het een absolute aanrader!

Niet elke tentoonstelling bestaat uit tweedimensionale werken, perfect uitgelijnd aan de wanden opgehangen, waar bezoekers niet luider durven te praten dan met een gedempte fluistertoon, terwijl de gemiddelde leeftijd je onderbewust aanspoort om na te gaan denken over een pensioenfonds. In ‘Jean Tinguely – Machinespektakel’ in het Stedelijk ervaar je nu precies het tegenovergestelde: actie, geluid, ruimtelijke werken en een speelsheid die bezoekers van alle leeftijd doet giechelen. Renee: ‘Tinguely kan gezien worden als de meester van de kinetische kunst. Hij deed veel stof opwaaien in de vrij stijve jaren vijftig: ineens ging kunst bewegen en mochten mensen meedoen, de kunst zelf aanraken.’ Emma: ‘Hoewel hij iets volledig nieuws deed, plaatste hij zichzelf ook in de kunsthistorische traditie. Zo liet hij zich inspireren op de vormen en kleuren van andere kunstenaars, zoals Malevich. Hij nam hun werken als voorbeeld en liet de composities bewegen – some next level action.’ De drommen mensen van alle leeftijden die de tentoonstelling binnenlopen laten er geen twijfel over bestaan: Tinguely’s werk heeft haar grote aantrekkingskracht zeker niet verloren.

jean23_originalJean Tinguely met Moulin, 1963 © Museum Tinguely, Basel. Foto: Monique Jacot

De tentoonstelling wordt uitgebreid ingeleid door een video op de benedenverdieping (en ook hier in zijn geheel te zien), waarin we de welbespraakte conservator van het Stedelijk Margriet Schavemaker (een van onze art girl crushes) zien spreken over Tinguely, en een uitgebreide biografie op de wanden van de eerste tentoonstellingszaal. Nathalie: ‘In eerste instantie vond ik het wel erg veel tekst. Het vereist geduld van de bezoeker die waarschijnlijk al weet dat hem of haar een actieve en opzwepende tentoonstelling te wachten staat en niet kan wachten om deze te gaan ontdekken. Maar beide introducties bieden samen een rijke context, waardoor de kunstwerken meer worden dan alleen speelse objecten.’ 

tinguely14_originalJean Tinguely, Mengele – Totentanz (Hoch-Altar) met de vier acolieten Bischof, Gemütlichkeit, Schnapsflasche en Television, 1986. Collectie Museum Tinguely Basel – a cultural commitment of Roche. Foto: Christian Baur, c/o Pictoright Amsterdam, 2016.

Onze aandacht gaat alle kanten op zodra we de tentoonstelling verkennen: er is veel te zien en er beweegt altijd wel iets. Emma: ‘Doordat de installaties niet continu in beweging zijn, maar om de zoveel tijd worden aangezet, heerst er een soort melige spanning bij de bezoekers. Je hoort mensen ook tegen elkaar zeggen: “Gaat deze zo bewegen? Ja hè? Kom snel, volgens mij gaat die ander zo aan!” De bezoekers maken contact met elkaar, iedereen is aan het glimlachen – dit is zo leuk om te zien in een museum.’ Het is lastig om een favoriet werk te kiezen, tussen een opgezette vos aan een drilboor, een waar spookhuis aan verroeste agrarische machines die duistere schaduwen op de wanden werpen (Mengele-Totentanz uit 1986, voor het eerst in Nederland te zien), of een indrukwekkende mat-zwarte sculptuur die associaties met militaire machines oproept en tegelijkertijd heel hypnotiserend werkt.

zaalopnametin5_originalJean Tinguely, Requiem pour une feuille morte, 1967, coll. d’Art Renault, Boulogne-Billancourt. Foto: Gert Jan van Rooij

Het is echter niet beweging pour le beweging bij Tinguely; veel van zijn werken bezitten een maatschappijkritische boodschap of laten je nadenken over de betekenis van kunst. Renee: ‘De machine die zelf kan tekenen is een goed voorbeeld van dat laatste: Tinguely toont hiermee aan dat zelfs een machine kunst kan maken. “Het roept vragen op als, “Wat is de waarde van kunst, als zelfs een machine het kan maken?’ en  “Wat is de rol van de kunstenaar, of zelfs de mens, in tijden van automatisering?” Nog steeds, decennia later, een heel actueel thema. Het doet je nadenken over de rol van de kunstenaar in veranderende tijden.’

img_0098Jean Tinguely – Machinespektakel, Stedelijk Museum Amsterdam. Foto: Emma Helsloot

Een ander belangrijk aspect van Tinguely’s carrière, zijn zijn tijdelijke installaties. Nathalie: ‘Hij maakte werken die hij vervolgens liet ontploffen. Hij meende namelijk dat niet alle kunst thuishoort binnen de muren van een museum. De vraag is dan: hoe laat je zo’n belangrijk onderdeel van een oeuvre zien, als het niet meer bestaat? Het Stedelijk heeft dit uitstekend gedaan door een hele zaal te vullen met videobeelden. Deze worden bovendien tegelijkertijd afgespeeld, waardoor het sterke visuele karakter en het geluid van de ontploffingen goed overkomen.’ Emma: ‘Hebben jullie ook de piemel gezien in de andere zaal?  Tinguely zette een enorme fallus voor de Dom in Milaan en liet hem toen in rook opgaan.’ Renee: ‘Heel goed, Jean.’

tinguely17_original tinguely9_original
Links: Jean Tinguely, blad uit het portfolio La Vittoria van Sergio Tosi (59/100), 1970-1972. Collectie Stedelijk Museum Amsterdam, c/o Pictoright Amsterdam, 2016. | Rechts: Jean Tinguely, Ballet des pauvres, 1961. Collectie Museum Tinguely Basel – a cultural commitment of Roche. Foto: Christian Baur, c/o Pictoright Amsterdam, 2016.

De sfeer in het Stedelijk zit er goed in tijdens ons bezoek. We zien rennende kinderen die op knoppen drukken om de kunstwerken te laten bewegen, volwassenen die zich laten gaan en lachend dezelfde knoppen opzoeken, bewegende installaties die de zalen vullen met een vrolijk of juist angstaanjagend kabaal. Deze tentoonstelling zorgt ervoor dat de afstand tussen kunst en publiek heel klein wordt, en daarin zit de grote kracht van Tinguely en het Stedelijk. Renee: ‘Tinguely vond dat zijn werk nooit echt af was, daarom is hij van schilderen en tekenen overgegaan op het maken van bewegende installaties: doordat ze in beweging blijven, hoeft het nooit op te houden. Zo voelt een bezoek aan deze expositie ook, op de meest positieve manier.’ Nathalie: ‘Het gevoel dat blijft hangen is dat er altijd meer te zien is, en dat je nooit uitgekeken raakt op de werken. Het is net als vroeger met je favoriete kermisattractie: je wilt nog een keer, en nog een keer, en nog een keer.’


De tentoonstelling ‘Jean Tinguely – Machinespektakel’ is nog t/m 5 maart 2017 te zien in het Stedelijk in Amsterdam. Meer informatie: http://www.stedelijk.nl/tentoonstellingen/jean-tinguely

Advertenties

Further Projects