Sofie Huvaere 18 mei 2021

SPECIAL: Allez! De Kunstmeisjes België Special #3

Allez of niet allez — dat bepaal je zelf. Nu ook over de grens: onze België-correspondent Sofie Huvaere reist heel het land door om de mooiste en boeiendste tentoonstellingen te tippen. In elke special licht zij twee must-see exposities uit en sluit ze af met wat aanvullende aanraders. Deze keer in de spotlight: ‘Roger Raveel – een retrospectieve’ in BOZAR, Brussel en ‘Kinderen van de Renaissance’ in Museum Hof van Busleyden, Mechelen.

Roger Raveel, 'Karretje om de hemel te vervoeren', 1968, Collectie Vlaamse Gemeenschap & Roger Raveel Museum

‘Roger Raveel – een retrospectieve’: mirror selfies in het museum

Als kind vertelde mijn vader me over een kunstenaar die een karretje had waarmee hij de hemel kon vervoeren. Dat klonk toen als die ene fee die een pompoen omtovert tot koets. Bibbedi bobbidi boo! Jaren later sta ik oog in oog met de handkar en de truc is eigenlijk heel eenvoudig: aan de bovenkant is een spiegel gemonteerd. En zo haalde BOZAR de hemel én honderdvijftig werken van Roger Raveel (1921-2013) naar Brussel voor een uitgebreide hommage aan de Belgische kunstenaar. De tentoonstelling is de eerste belangrijke retrospectieve na zijn overlijden en komt er naar aanleiding van het herdenkingsjaar 2021, het jaar waarin Raveel zijn honderdste verjaardag zou vieren. We stappen zijn oeuvre binnen in 1948. Raveels herkenbare stijl begint dan vorm te krijgen. Hij schildert zijn nabije omgeving: zijn levenspartner Zulma, hun huis, de tuin, zijn fiets en de kat. We zien levendige kleurvlakken, afgebakend door sterke (vaak zwarte) contouren. Gele man met karretje (1952) is wat het is, een gele man met een karretje. Raveel schildert de man met de pet op de rug gezien en vult hem op met horizontale streepjes. Deze eigenaardige arcering wordt zijn handelsmerk en gebruikte hij voor het eerst toen hij in 1952 een knuffelbeer uit zijn kindertijd tekende. Ook de vogels in volle vlucht zijn herleid tot enkele ruwe, blauwe strepen. Er schuilt schoonheid in de eenvoud.

Zaalopname: 'Roger Raveel – een retrospectieve', BOZAR, Brussel

Hoewel Raveel zijn onmiddellijke omgeving schildert, is het lokale karakter volledig verdwenen. Wanneer de kunstenaar een betonpaal schildert (en dat deed hij vaak), schildert hij niet zomaar een betonpaal ergens in zijn geboortedorp Machelen-aan-de-Leie. Neen, Raveel schildert de essentie van De Betonpaal. Ook zijn figuren lijken geen identiteit te hebben. In Man met ijzerdraad in tuin (1952-1953) maakte Raveel het gelaat onherkenbaar door verschillende gekleurde vlakken. Een knipoog naar Mondriaan of eerder gezichten blurren avant la lettre? In 1962 ontdekt Raveel de Combines (1952-1964) van de Amerikaanse kunstenaar Robert Rauschenberg, een reeks schilderijen en collages waarin objecten verwerkt zijn. Raveel ziet het als een middel om zijn schilderijen te doen uitvloeien in het ware leven, en gebruikt spiegels, fietswielen en stukken meubilair in zijn kunstwerken. Herinnering aan het doodsbed van mijn moeder (1965)  bevat de twee houten bedstijlen van het antieke bed waarin zijn moeder overleed. Rouw breekt uit het canvas door en het lijkt alsof je als toeschouwer zelf een laatste groet brengt. Van een vrolijkere aard zijn de werken met spiegels. Ook ik maak me schuldig aan een mirror selfie en stap zo in de kunstzinnige wereld van Raveel waarvan BOZAR een groots en geslaagd overzicht brengt.

De tentoonstelling ‘Roger Raveel – een retrospectieve’ is nog t/m 21 juli 2021 te bezoeken in Brussel. Meer informatie: https://www.bozar.be/nl/activities/168443-roger-raveel

Zaalopname, 'Kinderen van de Renaissance', Museum Hof van Busleyden

‘Kinderen van de Renaissance’: Gearrangeerde huwelijken in de peutertuin

Wist je dat de zestiende-eeuwse koninginnen van Frankrijk, Denemarken en Hongarije opgroeiden op dezelfde plek? De Belgische stad Mechelen was tijdens de renaissance een kinderdagverblijf voor Bourgondische-Habsburgse prinsjes en prinsesjes. Margaretha van Oostenrijk nam haar intrek in het Hof van Kamerijk na de dood van haar broer Filips de Schone en voedde er haar nichtjes Eleanora, Isabella en Maria en neefje Karel op. Die laatste schavuit zou het zelfs schoppen tot keizer. Je weet wel, Karel V. De kinderen werden in Mechelen klaargestoomd voor hun rol als toekomstige heersers. Museum Hof van Busleyden stelt enkele kinderportretten uit die tijd tentoon en brengt zo de Habsburgse peutertuin van 500 jaar geleden tot leven. De prestigieuze tentoonstelling opent met een portret van Eleonora, Karel en Isabella door de Meester van het Mechelse Sint-Jorisgilde uit 1502. Boven elk kind prijkt een wapenschild. Opvallend is dat de wapenschilden van de twee meisjes voor de helft leeg zijn. De andere helft was voorbestemd voor hun toekomstige echtgenoot. Eleonora en Isabella waren slechts vier en één jaar oud toen de huwelijksplannen gesmeed werden.

Jan van Beers, 'Keizer Karel als kind', 1879, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen. Foto: Hugo Maertens
Juan de Flandes, 'Portret van een infante', 1496, Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid
Jan van Beers, 'Keizer Karel als kind', 1879, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen. Foto: Hugo Maertens
Juan de Flandes, 'Portret van een infante', 1496, Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid

Portretten reisden in die tijd makkelijker dan kinderen. Om een idee te krijgen van hoe de huwelijkskandidaten eruit zagen, werden ze dus geportretteerd. Het lijkt wel een soort real life Tinder voor de leden van de dynastie. Het jonge meisje op Portret van een Infante (ca. 1496) van Juan De Flandes kijkt beteuterd uit het paneel. De bloem in haar hand verraadt dat het om een portret voor een gearrangeerd huwelijk gaat. Haar schouders hangen alsof de last van de toekomstige verbintenis nu al op haar jonge lichaam drukt. Het kleine paneeltje staat in schril contrast met het kleurrijke portret van de onderuitgezakte Keizer Karel als kind (1879) door Jan Van Beers. De kleine keizer ligt gemakkelijk in een sierlijke stoel, een fluwelen kussen onder zijn voetjes maakt het extra knus. Hij ziet er piekfijn uit en zelfs zijn huisdier is vorstelijk uitgedost. Mijn aandacht wordt getrokken naar de afkeurende blik van het kereltje. Hij kijkt alsof hij een boterham met choco had gevraagd maar confituur kreeg en nu nog urenlang moet poseren terwijl het tijd is om op de tablet te spelen. Het is moeilijk te vatten dat ik in een andere zaal net nog een kinderharnas zag waarin dit kleine kind past. Van pion in een politiek spel tot verwende opdonder tot kindsoldaat, de kinderen van de Renaissance in Museum Hof van Busleyden leren ons iets over hun lot en opvoeding op het scharnierpunt van de moderne tijd.

De tentoonstelling ‘Kinderen van de Renaissance’ is nog t/m 4 juli 2021 te bezoeken in Museum Hof van Busleyden in Mechelen. Meer informatie: https://www.hofvanbusleyden.be/kinderen-vd-renaissance


MEER ZIEN?

Zaalopname: 'De Collectie', MSK Gent, foto: Martín-Corlazzoli

De Collectie | MSK Gent

Wij willen meer kunst van vrouwelijke makers in musea! Wanneer willen we dat? Nu! Ook het Museum voor Schone Kunsten in Gent steekt de hand in eigen boezem en moet toegeven dat vrouwen in hun collectie vaker voorkomen als onderwerp dan als schepper. En daar willen ze iets aan doen. Een nieuwe themazaal inrichten die focust op het beeld van de vrouw in de kunst en die eenzijdige, mannelijke blik counteren, bijvoorbeeld. Meer aandacht schenken aan vrouwelijke kunstenaars, bijvoorbeeld. Zo bewijst Jenny Montigny dat je geen waterlelies hoeft te schilderen om een spectaculair impressionistisch werk te leveren. De tuinier (1913) is een monumentale momentopname van een tuinman (compleet met strohoed) aan het werk in een bloemenveld. Tweederde van het kunstwerk wordt ingenomen door de overweldigende snoepkleurtjes van de begonia’s (denk aan Fam Flower Farm maar dan op doek). De vernieuwende blik op 600 jaar kunst is een onderdeel van de complete make-over van het museum en beslaat maar liefst 40 zalen. 

De tentoonstelling ‘De Collectie’ is vanaf nu te bezoeken in MSK in Gent. Meer informatie: https://www.mskgent.be/nl/tentoonstellingen/de-collectie

Pierre Alechinsky, 'Van alle kanten", 1982, © KMSKB / Courtesy of the artist, foto: J. Geleyns - Art Photography
Pierre Alechinsky, 'Soms is het omgekeerd', 1970, © KMSKB, Brussel / Courtesy of the artist, foto: Grafisch Buro Lefevre, Heule
Pierre Alechinsky, 'Van alle kanten", 1982, © KMSKB / Courtesy of the artist, foto: J. Geleyns - Art Photography
Pierre Alechinsky, 'Soms is het omgekeerd', 1970, © KMSKB, Brussel / Courtesy of the artist, foto: Grafisch Buro Lefevre, Heule

Pierre Alechinsky – Carta canta | KMSK Brussel

Onder de subtitel Carta canta (zingend papier) stelt KMSK Brussel een honderdtal tekeningen, aquarellen, etsen, litho’s en schilderijen tentoon van de pionier van de CoBrA-beweging Pierre Alechinsky, tevens de lieveling van het museum (KMSK bezit 270 werken). Carta Canta verwijst naar de manier waarop de kunstenaar zijn werken laat ‘zingen’ met inkt, papier en een penseel. De expo begint sterk met Les Métiers uit 1948, negen kleine etsen die beroepen afbeelden. De garagist heeft bijvoorbeeld een moersleutel als neus en twee knalpotten als longen. Grappig en fantasierijk. Daarna ‘danst’ het vooral voor de ogen. De overdosis spontaan gekrioel is misschien vooral weggelegd voor echte Alechinsky-fans – of liefhebbers van doodles.

De tentoonstelling ‘Pierre Alechinsky – Carta canta’ is nog t/m 1 augustus te bezoeken in KMSK in Brussel. Meer informatie: https://www.fine-arts-museum.be/nl/tentoonstellingen/pierre-alechinsky

Sanam Khatibi, She can't pass a mirror without seducing it', 2020

Mind the artist: Sanam Khatibi | Groeningemuseum Brugge

Het lijken wel stillevens uit de zeventiende eeuw en toch is de verf zo vers als pas gelakte nagels. De Belgisch-Iraanse kunstenaar Sanam Khatibi brengt onder de naam Lemon Drizzle een selectie van haar werk naar het Groeningemuseum. De kleine maar krachtige capsuletentoonstelling bevat een tiental stillevens, twee grote werken en een negentiende-eeuwse vitrine vol eigenaardige objecten. Alle kunstwerken vormen samen één harmonieus geheel.  De schedeltjes en versierd aardewerk uit de vitrine zien we zowel op de pekzwarte, minuscule stillevens als op de grote schilderijen met mythische figuren. Khatibi schildert de vanitassymbolen zoals een porseleinen vaas met snijbloemen, insecten, schedels en schelpjes bijzonder verfijnd waardoor je kijkt en blijft kijken en plots opmerkt dat de diepzwarte achtergrond een spiegelend effect heeft en je dus naar een zwarte schim staat te staren. Of is het de dood? Net als de cake waarnaar de expo vernoemd is, smaakt deze kleine soloshow naar meer. 

De tentoonstelling ‘Mind the artist: Sanam Khatibi’ is nog t/m 3 oktober 2021 te bezoeken in het Groeningemuseum in Brugge. Meer informatie: https://www.museabrugge.be/kalender/tentoonstellingen/sanam-khatibi