Ze vertegenwoordigde als jongste deelnemer haar geboorteland Zimbabwe op de Biënnale van Venetië in 2019: Kudzanai-Violet Hwami. In Nederland is haar naam nog vrij onbekend, maar internationaal geldt ze met haar indringende portretten als een van de meest veelbelovende hedendaagse kunstenaars. Hwami (1993) werd geboren in Gutu, Zimbabwe en vluchtte op negenjarige leeftijd met haar familie naar Zuid-Afrika vanwege politieke onrust. Sinds 2010 woont en werkt ze in het Verenigd Koninkrijk. Nu presenteert de Kunsthal in Rotterdam haar eerste solotentoonstelling in Nederland, met de prachtige titel They Have Always Been Here – een verwijzing naar de structurele uitsluiting en marginalisatie van Zwarte mensen in de (kunst)geschiedenis. Terwijl ze er toch altijd waren.
GO | NO GO #434: Een langverwachte ontmoeting met Kudzanai-Violet Hwami
Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer bezocht onze redacteur Sanne de Rooij de Kunsthal in Rotterdam voor de tentoonstelling ‘Kudzanai-Violet Hwami: They Have Always Been Here’.
Met bronzen sculpturen, olieverfschilderijen en fotografie verkent Hwami verhalen van mensen die door de geschiedenis heen onzichtbaar zijn gemaakt. Ze richt zich daarbij in het bijzonder op queer personen van kleur, wier identiteit is gevormd door de Afrikaanse diaspora en het koloniale verleden – een gemeenschap waarmee Hwami zich ook persoonlijk identificeert. Volgens de Kunsthal biedt Hwami’s werk ‘geen antwoorden’, maar legt het verborgen lagen bloot en geeft het een stem aan verzwegen verhalen. Maar juist door het gebrek aan historische en sociale context blijven veel van die verhalen alsnóg onverteld.
In de donkere maar open tentoonstellingsruimte van de Kunsthal worden Hwami’s werken sterk uitgelicht – en ze zijn stuk voor stuk schitterend. Naast en achter de kunstwerken vullen uitvergrote foto’s de zaalmuren. Deze beelden maakte Hwami zelf tijdens een reis naar Zimbabwe. Haar levensgrote schilderijen, zoals Anima (2025) en Narcissus (2025), tonen intieme naaktportretten van vrouwen die veilig in elkaars armen liggen en mannen die elkaar stevig vasthouden. De lichamen zijn realistisch en liefdevol geschilderd en geplaatst tegen collage-achtige achtergronden met onherleidbare landkaarten en grove, abstracte penseelstreken in diepe rood- en blauwtinten. Hwami’s werk is intrigerend, teder en ontroerend, zeker wanneer je je realiseert dat de rechten van LGBTQ+-personen in Zimbabwe en veel andere Afrikaanse landen nog altijd ernstig onder druk staan. Des te schrijnender is het besef dat homoseksualiteit en relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht in Zimbabwe vóór Europese koloniale inmenging breed geaccepteerd waren en veelvuldig voorkwamen. Ook een serie van drie kleinere werken maakt dat pijnlijk duidelijk: Still Life (2025) en Hysteria (2025) tonen mannen die elkaar omhelzen en met elkaar dansen, terwijl zij in Tribunal (2025) levenloos op de grond liggen.
Hwami’s werken onthullen een diep persoonlijke visie op de queer gemeenschap in zuidelijk Afrika en raken onmiskenbaar aan universele thema’s als seksuele vrijheid, onderdrukking en zelfexpressie. Toch blijft, ondanks de zorgvuldige vormgeving en de grote visuele zeggingskracht, de context te beperkt. De tentoonstelling wordt slechts ingeleid met een korte tekst, en de titels van de schilderijen en sculpturen – Hwami’s foto’s zijn überhaupt niet voorzien van een bijschrift – bieden onvoldoende houvast om de werken inhoudelijk te duiden. Wie zijn de mensen die we zien in haar levendige portretten en intieme foto’s? Gaat het om de kunstenaar zelf, om bestaande personen, of om fictieve figuren? Juist bij een kunstenaar die voor het Nederlandse publiek nog relatief onbekend is, had meer toelichting over de sociale en historische context de kijkervaring kunnen verrijken. En dat kan zónder de poëtische kracht van Hwami’s werk te ondermijnen. They Have Always Been Here is daarom zonder twijfel een visueel sterke en intieme tentoonstelling, maar laat jammer genoeg nog veel vragen onbeantwoord.
Zelf bezoeken?
In The Great Women Artists Podcast gaat kunsthistoricus Katy Hessel in gesprek met kunstenaars over hun carrière, of met curatoren, schrijvers en andere kunstliefhebbers over een vrouwelijke kunstenaar die veel voor hen betekent. In 2021 spreekt ze met Kudzanai-Violet Hwami. In iets minder dan veertig minuten leer je Hwami beter kennen als kunstenaar en persoon, en hoor je alles over Hwami’s artistieke doelen, beweegredenen en inspiratiebronnen. Een fijne aanvulling om te luisteren voor, tijdens of na je bezoek.
coverbeeld: Kudzanai-Violet Hwami, ‘Memory River’, 2025 © Kudzanai- Violet Hwami. Met dank aan de kunstenaar en Victoria Miro