GO | NO GO #239: This is your wake-up call

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer bezochten wij Het Scheepvaartmuseum voor de tentoonstelling ‘Rijzend Water’ van Kadir van Lohuizen.

We ontkomen er niet meer aan: klimaatverandering is een gegeven. Je hoeft de krant maar open te slaan en de abstracte cijfers en onwetendheid van sommige wereldleiders (you know who) zijn alom vertegenwoordigd. Hand in hand met de ontbossing, massaconsumptie en de opwarming van de aarde gaat het smelten van de ijskappen en dus de stijging van de zeespiegel. Hoewel dit ons niet nieuw in de oren klinkt, leek een substantiële stijging van de zeespiegel altijd een doemscenario waar wij in ons leven nog niet mee te maken zouden krijgen. De tentoonstelling Rijzend Water in Het Scheepvaartmuseum van fotojournalist en filmmaker Kadir van Lohuizen (Nederland, 1963) maakt officieel een eind aan deze illusie, want het smelten van ijskappen gaat sneller dan verwacht. This is your wake-up call. 

LOK2018001C | Arctic: New Frontier

Van Lohuizen reisde de wereld over om de onomkeerbare gevolgen vast te leggen op beeld. Van Groenland, Miami, Fiji, Jakarta tot de Marshall Islands, Bangladesh en Papua Nieuw-Guinea. Dat de stijgende zeespiegel geen ver-van-ons-bed-show is, bewijst hij door ook de consequenties in het Verenigd Koninkrijk en Nederland te laten zien. De vraag is volgens Van Lohuizen niet hoe hoog het water zal komen, maar wanneer dit gebeurt. Voorspelling: we hebben nog enkele decennia om het tij te keren, om de stijging af te remmen en de klimaatverandering in te dammen. Zo niet, dan zullen steden en zelfs hele landen moeten worden geëvacueerd, en sommigen zullen zelfs verdwijnen. De eerste milieuvluchtelingen zijn al een feit, en als er niets gedaan wordt, zal Miami in 2060 in zijn geheel moeten verkassen. Pressure enough, you’d think, maar nee, in plaats van na te denken over een oplossing, worden er rustig 32 luxe woontorens uit de zinkende grond gestampt. Met het angstzweet op onze rug liepen wij verder door de tentoonstelling…

© Twycer / www.twycer.nl
Zaalopname ‘Rijzend Water’ van Kadir van Lohuizen.

+ | De prachtige beelden in de tentoonstelling getuigen van de artisticiteit van Van Lohuizen hij heeft immers talloze awards in de fotojournalistiek gewonnen, is de mede-oprichter van fotoagentschap NOOR en was betrokken bij World Press Photo-wedstrijden. Maar zijn werk is  veel meer dan alleen mooi. In zijn foto’s en video’s belicht Van Lohuizen meerdere perspectieven van de klimaatcrisis, van zowel beleidsmakers als de bevolking van getroffen gebieden. De beelden hangen als panelen aan de wand en in het midden van de ruimtes, en zijn ingedeeld per locatie. Allereerst word je geconfronteerd met Groenland: als de hele ijskap smelt, zal de zeespiegel gemiddeld 7 meter (!) stijgen. De kleine gemeenschappen die hier wonen hebben het steeds moeilijker nu zij niet meer zo makkelijk kunnen jagen op zeezoogdieren door de instabiliteit van het zee-ijs. Daarnaast verandert de circulatie boven de oceanen door het smeltwater en heeft op die manier effect op het globale weer. Doordat de gletsjers en de ijskap van West-Groenland smelten, stijgt het waterniveau aan de oostkust van de Verenigde Staten drie tot vier keer zo snel als gemiddeld. En dat terwijl maar liefst 39% van de Amerikaanse bevolking in deze kustgebieden woont en samen de helft van het BNP genereert. In Boston moet nu nagedacht worden over de verplaatsing van essentiële infrastructuur: het vliegveld ligt namelijk onder zeeniveau en het is slechts een kwestie van tijd voor het (permanent) overstroomt. 

Rising seas Miami

+ | Naast luchtfoto’s van gletsjers en eilanden weet Van Lohuizen ook de plaatselijke natuur en de mens indringend vast te leggen, in bijvoorbeeld gevoelige portretten van bewoners die hun grond hebben verloren. Zo zijn 60.000 inwoners van het district Dakop in Bangladesh nog steeds dakloos na cycloon Aila die inmiddels elf jaar geleden over het gebied raasde. Het waterpeil is nauwelijks gezakt waardoor mensen hun land en bestaansmiddelen zijn kwijtgeraakt. In Kiribati, een eilandrepubliek in Oceanië, zorgt de stijgende zeespiegel daarnaast voor een verandering van dieet; doordat de bodem verzilt, verdwijnen kokospalmen en zijn mensen gedwongen tot een eenzijdig dieet met gezondheidskwalen als gevolg. De oceaan wint het langzaam van de eilandengroep, waardoor de inwoners uiteindelijk gedwongen zullen zijn tot evacuatie. Maar als jouw land verdwijnt, wie ben jij dan? De plaats waar je woont is een belangrijk onderdeel van je identiteit. Klimaatvluchtelingen voeren niet alleen de strijd tegen de klimaatcrisis, maar komen ook voor de vraag te staan hoe zij zich verhouden tot hun woonplaats. Vooral oudere generaties willen hun land vaak niet verlaten; dit is de plek waar ze zijn opgegroeid, net als hun voorouders. En voor wie nog steeds denkt dat dit ver van ons kikkerlandje gebeurt, think again. 26% van Nederland ligt onder zeeniveau en de prognose is dat de zee om ons heen 1 tot 3 meter zal zijn gestegen aan het einde van de eeuw. Dit betekent dat boeren zich moeten aanpassen door de verzilting van het land, de Waddeneilanden overstromen en hun functie als barrière verliezen, de dammen in de nabije toekomst vaker dicht moeten en dit economische gevolgen kan hebben voor de haven van Rotterdam. Laten we niet vergeten dat we een delta zijn. Worst case scenario: een massale verhuizing. In de tentoonstelling toont Van Lohuizen de harde en dringende werkelijkheid van klimaatverandering. Een must-see voor iedereen, of je nu al wel of niet overtuigd bent, na het zien van Rijzend Water wil je zelf dijken gaan aanleggen, of in ieder geval bijdragen waar je kan. Laat dat stukje vlees eens staan en minder je plasticgebruik, want jíj kan het verschil maken.

Hoe lang doe je er over | 60 minuten

Expert level | Beginners | Gevorderden | Crazy Pro

Meer weten | Samen met een hoogleraar polaire studies, een conservator en museumdocent van Het Scheepvaartmuseum spreekt Kadir van Lohuizen in de IJscast. Een podcast over onder andere de commerciële exploitatie van het Noordpoolgebied, expedities en de werkzaamheden van het Waterschap. Ben je meer benieuwd naar jouw persoonlijke impact op onze planeet? Test hoe duurzaam jij leeft via deze link!


De tentoonstelling ‘Rijzend Water’ is nog t/m 10 mei 2020 te zien in Het Scheepvaartmuseum. Meer informatie: https://www.hetscheepvaartmuseum.nl/doen/tentoonstellingen/strijd-om-het-ijs-rijzend-water/rijzend-water 

Tekst: Charlotte Hercules

Further Projects