Puck Gerkema 12 november 2021

GO | NO GO #324: Een vrije geest in een strak korset

Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer bezochten we het Drents Museum in Assen voor de tentoonstelling “Viva la Frida”.

Een klein kindje met donkere ogen kijkt ons vanaf een zwart-witfoto recht aan. Door het korte kapsel kan je lastig zien of we hier met een jongen of een meisje te maken hebben. De houding is echter zo naturel dat je meteen duidelijk is dat dit kind vaker op de foto is geweest. Met een vader als professionele fotograaf maakte Frida Kahlo – want naar haar kijken we – al vroeg kennis met de camera en hoe ze moest poseren. Deze lessen nam ze haar hele leven met zich mee: op zelfportretten als De twee Frida’s (1939) en Zelfportret met aapje (1945) beeldde Kahlo zich op dezelfde manier af. Met rechte rug, haar hoofd wat gedraaid en haar blik op de toeschouwer gericht zien we nu een volwassen vrouw zitten. De blik in haar ogen is echter veranderd: de zachtheid van het kleine meisje is veranderd in ernst en zelfbewustzijn. Wat ligt daarachter? De tentoonstelling Viva la Frida! in het Drents Museum Assen biedt een inkijkje in het leven en werk van deze bijzondere kunstenaar.

Frida Kahlo, 'Zelfportret met aapje', 1945, Museo Dolores Olmedo, Xochimilco, Mexico © 2021 Banco de México Diego Rivera & Frida Kahlo Museums Trust, Mexico Stad

Verschillende stukjes van Kahlo’s identiteit worden geopenbaard. Sommige zijn vrij mainstream: zo toont een prachtige runway met paspoppen Frida’s vele tunieken, rokken en blouses, en ligt haar eclectische sieradencollectie vlakbij te glimmen in een vitrine. Andere aspecten van Kahlo’s werk en leven zijn minder beroemd en daarom des te interessanter. Haar stillevens zijn een verrassing: Stilleven met papegaai en vlag (1951) voelt haast te saai voor zo’n energieke kunstenaar. Toch kon Kahlo met deze schilderijen juist laten zien wat een technisch talent ze was, bijvoorbeeld in de manier waarop ze de haren van een kokosnoot of de bobbelige schil van een meloen vastlegde. Daarnaast leende een opengesneden watermeloen zich goed om de kleuren van de Mexicaanse vlag te tonen; ze laat de toeschouwer niet vergeten waar haar wortels liggen. Verder zie je overal Kahlo op foto’s, omringd door familie en vrienden, of ze nu thuis was of op reis. Van beroemde kunstenaars als Rembrandt en Van Gogh is bekend dat zij vrij lastig waren in omgang, Kahlo had dat probleem niet. Sommige relaties groeien uit tot meer; hoewel ze getrouwd was met Diego Rivera, had Kahlo affaires met mannen en vrouwen. Zo openlijk zijn over je seksualiteit was vrij opmerkelijk voor die tijd, maar Kahlo schaamde zich nergens voor. Haar sociale kring was een grote steun: niet alleen op economisch gebied (door haar kunst te kopen), maar vooral op de momenten dat Kahlo’s gezondheid haar parten speelde. En dat gebeurde helaas vaak.

Frida Kahlo, 'Henry Ford Hospital', 1932, Museo Dolores Olmedo, Xochimilco, Mexico © 2021 Banco de México Diego Rivera & Frida Kahlo Museums Trust, Mexico Stad

Er is inmiddels veel bekend en geschreven over Kahlo’s lichamelijke beperkingen en haar levenslange medische klachten. In het kort: op haar zesde kreeg ze polio waardoor ze een verschrompeld en gekrompen rechterbeen had, en op haar achttiende overleefde Kahlo ternauwernood een gruwelijk busongeluk, waarbij ze haar onderrug, bekken en rechtervoet brak. Haar zwakke gezondheid zorgde er eveneens voor dat Kahlo’s lichaam een zwangerschap nooit aankon, waardoor ze te maken kreeg met miskramen en verschillende abortussen moest ondergaan. De pijn en het verdriet die zij doormaakte komt terug in veel van Kahlo’s schilderijen: zo houdt op het zelfportret De gebroken zuil (1944) een wit korset haar wankele lichaam bijeen, en toont Henry Ford Hospital (1932) de miskraam die haar bijna fataal werd. Maar hoe duidelijk Kahlo de pijn verwerkte in haar kunst, zo goed verstopte ze deze voor haar publiek. Zo verborg ze haar misvormde been onder haar lange rokken, en slikte ze veel pijnstillers om haar vrienden altijd lachend aan haar bed te ontvangen. In de tentoonstelling valt niets meer te verbergen: er ligt een kopie van haar uitgebreide medische dossier, en de inhoud van haar grote medicijnkast staat uitgestald. Haar korsetten waren vaak het enige wat haar letterlijk overeind hield als ze even wilde werken in haar atelier. Deze waren gemaakt van leer en een inwendig metaal frame, en werden vastgemaakt met gespen, banden en veters. Net als Kahlo’s vrolijke outfits zijn ook de zware braces achter glas te zien. Het contrast tussen de twee is groot, maar beide waren (letterlijk) van levensbelang voor Kahlo: met deze middelen kon ze het leven leiden wat ze wilde.

Huipil (tuniek) en rok , vóór 1954, Tehuantepec, Oaxaca, Mexico, Museo Frida Kahlo / Banco de México Diego Rivera & Frida KahloMuseums Trust, Mexico City
Nickolas Muray, 'Frida Kahlo in blauwe blouse', 1939, foto, 32,4 x 24,1 cm, Throckmorton Fine Art, New York/ Photo by Nickolas Muray, © Nickolas Muray Photo Archives
Huipil (tuniek) en rok , vóór 1954, Tehuantepec, Oaxaca, Mexico, Museo Frida Kahlo / Banco de México Diego Rivera & Frida KahloMuseums Trust, Mexico City
Nickolas Muray, 'Frida Kahlo in blauwe blouse', 1939, foto, 32,4 x 24,1 cm, Throckmorton Fine Art, New York/ Photo by Nickolas Muray, © Nickolas Muray Photo Archives

Tijdens je bezoek aan de tentoonstelling waan je je tegelijkertijd in Kahlo’s huis: La Casa Azul (‘het blauwe huis’). Het huis was de bijna permanente setting voor het leven van de kunstenaar: niet alleen is zij daar geboren en gestorven, ook herstelde ze hier van haar operaties en bevond zich in het huis haar atelier. Net als de buitenmuren van het huis in Mexico zijn de wanden van het tentoonstelling in Assen donkerblauw geschilderd, zodat je gevoel krijgt zelf in het huis aanwezig te zijn. Dit gevoel wordt versterkt door de grote verzameling Ex Voto’s die aan de muur hangen. Ex Voto’s of retablos zijn metalen panelen met daarop afbeeldingen van Maria of andere heiligen, die een persoon hebben beschermd tegen een ongeluk, ziekte of onheil. In de negentiende eeuw kwamen deze kleine panelen overal voor in Mexico en ook in La Casa Azul hingen de muren er vol mee. Kahlo en haar partner Rivera verzamelden retablos niet alleen omdat ze pasten bij hun Mexicaanse nationalisme, Kahlo kon ook elke ondersteuning tegen ziektes goed gebruiken. Het tot leven brengen van La Casa Azul door dit soort details is wat deze tentoonstelling zo krachtig maakt. Kahlo’s schilderijen, persoonlijkheid en leefwereld waren altijd al verstrengeld. Door ze ook zo te tonen, maakt grote indruk. Er zijn verschillende biografieën, documentaires en films zijn over Kahlo gemaakt, en nog leren we haar op nieuwe manieren kennen en begrijpen. Dochter, kunstenaar, geliefde, patiënt, muze: Kahlo zal je nooit in één woord kunnen vangen. Het is deze bijzondere veelzijdigheid die in het Drents Museum gevierd wordt.

Zelf bezoeken?

Hoe lang doe je er over?
60 minuten
Expert level
Beginners | Gevorderden | Crazy pro
Meer weten

In de documentaire Frida Kahlo: van de schoonheid en de pijn vertellen onder andere Hilda Trujillo (de directeur van het Frida Kahlo museum) en Hayden Herrara (auteur van de biografie Frida: The biography of Frida Kahlo) over Frida’s leven. We zien beelden van Casa Azul, horen meer persoonlijke verhalen over Frida, en wat haar kunst vandaag de dag voor Mexico betekent.

De tentoonstelling “Viva la Frida!” is nog t/m 27 maart 2022 te zien in het Drents Museum in Assen.

Meer informatie