GO | NO GO #428: Apocalyps in Abby

Naast al die grote internationale namen uit de eigen collectie en bruiklenen (onder andere James Ensor uit de collectie van het Museum voor Schone Kunsten Gent en Luc Tuymans uit de collectie van S.M.A.K. Gent), duikt één naam opvallend vaak op: Annelies Vanwalleghem. In de eerste zaal alleen al hangen drie houtsneden van Michael Wolgemut (1434-1519) uit ‘de collectie van Annelies Vanwalleghem’: De schepping van Adam, De schepping van Eva en Zondeval, afkomstig uit de Neurenbergse Kroniek (1493), een rijkelijk geïllustreerd boek uit het prille begin van de boekdrukkunst. Daar houdt het niet op: de tentoonstelling telt maar liefst 55 werken uit Vanwalleghems privécollectie. En dit voelt helaas een beetje alsof je een strip uit elkaar scheurt en hier en daar een prentje ophangt. Je ziet prachtige tekeningen, maar het verhaal erachter ontbreekt. Vanwalleghem heeft ongetwijfeld een indrukwekkende en excentrieke verzameling, maar wel eentje die ik liever bij haar thuis zou bekijken, tussen haar boeken en andere kunstschatten. Wat verderop stuit je op 21 etsen uit Der Krieg (1924) van Otto Dix (1891-1969), afkomstig uit de collectie van ondernemer Marc Coucke. Samen vormen ze een muur die op je afkomt, een aaneenschakeling van verminkte soldaten en kapotgeschoten landschappen waar je niet aan kan ontsnappen. Tegelijk kan elke ets ook op zichzelf blijven staan. En dat maakt deze presentatie zo sterk. Tussen de vele bruiklenen in Abby ontstaat zo een onbedoelde tegenstelling: twee privécollecties die even ambitieus worden getoond, maar waarvan er maar één echt werkt in een museum.

En dan is er nog die ene video die me bijna kotsend de museumzaal uitjoeg. Op een klein televisiescherm word je zonder waarschuwing het universum van Hermann Nitsch ingetrokken (1938-2022). The 6-Day-Play of the Orgies Mysteries Theater (1998) toont een zesdaags uitje met naakte lichamen die in bloed rollen, dieren die geslacht worden, ingewanden en kruisbeelden als decorstukken. Gelukkig brengt Luc Tuymans in Arcadia licht aan het einde van de tunnel met Crucifix (1999). Dit grote schilderij (156 bij 97 centimeter) uit de reeks The Passion baadt in het licht. Op het doek tekent zich in de verte vaag een gekruisigde Christus af. Op de voorgrond duiken enkele figuren op uit de nevel. Het drama is al voorbij, maar het vele licht ademt voorzichtig iets hoopvols. Ook goed als pilletje tegen de misselijkheid: het werk van de Belgische kunstenaar Francis Alÿs (1959). In de video When Faith Moves Mountains (The Making of) (2002) zie je een groep mensen in Lima (Peru) een zandduin enkele centimeters verplaatsen met spades: een zinloos, maar prachtig gebaar. Het contrast met Nitsch kon niet groter zijn. Daar een theatraal bloedbad, hier een poëtische daad van samenwerking. Het is alsof de tentoonstelling heel even toegeeft dat er toch ruimte is voor hoop.