GO | NO GO #429: Reizen door surrealistische landschappen

De tentoonstelling toont naast werken uit het surrealisme van de vorige eeuw ook veel hedendaags werk. Dat levert leuk vergelijkingsmateriaal op tussen de absurde voorstellingen van de vroege surrealisten met dezelfde thematiek bijna een eeuw later. Zo maak ik in één zaal twee totaal verschillende boswandelingen tussen de bomen van de Duitse Max Ernst (1927-1928) en in het droombos (2022) van de Zwitser Nicolas Party. Beiden bossen zijn geïnspireerd op de jeugdherinneringen van de kunstenaars, maar totaal verschillend naar het doek vertaald. Zo voelde Ernst zich vaak angstig in zijn jeugd nabij de Beierse bossen. Met één blik op zijn La Forêt (Het bos) weet hij die angst door te geven. Tussen de wirwar van donkere stammen bekruipt je een onheilspellend gevoel. Je snakt naar de lucht die Ernst slechts in een dunne strook boven de kruinloze stammen heeft geschilderd. Hij gaf de stammen hun donkere kleur en grillige lijnen door met houtskool over het papier te wrijven, de zogeheten frottagetechniek. Tien passen verderop doet Nicolas Party zijn achternaam eer aan met zijn vrolijke, pastelkleurige Landscape (2022). Ook hier zien we het uitzicht dat de kunstenaar genoot tijdens zijn jeugd. Maar hier kun je veilig en met volle teugen ademhalen. Je eigen pad bepalen tussen de ranke stammetjes door, en de kleuren haast proeven. Waar het bos van Ernst voelt als een worsteling, duik je het liefst als Alice in Wonderland tussen de zacht golvende boomtoppen van Party.

Bij het surrealisme wordt vaak gedacht aan de hallucinante beelden uit de Franse kring rondom Breton. Hier krijgt een fris, Brits perspectief de overhand. Dat blijkt precies mijn cup of tea. Hoewel er veel gelijkenis is met de Franse groep surrealisten, is het Engelse werk vaak aardser en met een grotere fascinatie voor de natuurwetten zelf. In de prachtige werken van de Britse Marion Admans (1898-1995) symboliseren natuurlijke objecten de kringloop van het leven. In haar Alter Ego (ca. 1940), een van de eerste werken in de tentoonstelling, schildert ze een vogelskelet ter grootte van een mens, vergezeld van een kleine, papieren vrouw. Beide in zachte wit- en blauwtinten tegen een achtergrond van donkerbruin zand. Ondanks het groteske skelet oogt het schilderij lieflijk, allemaal dankzij het papieren kostuum van de vrouw, afgetopt met papieren hoed met confetti slingers. In A Time to be Born and A Time to Die (1965) is Admans werk veel duisterder van aard, met een sculpturale boomstronk die dreigend afsteekt tegen de donkere lucht. Aan de voet van de stam liggen enkele sterk contrasterende helderwitte eierschalen. Het skelet, de majestueuze boom en gebroken eierschalen verwijzen allemaal naar het ontstaan van leven en de onvermijdelijke dood. Bij Edith Rimmington (1902-1986) zijn de natuurlijke objecten zelf al de kunstwerken. Tijdens haar wandelingen langs zee fotografeert ze willekeurig aangespoelde objecten op het strand. In haar titelloze foto’s zie je doorsnee vondsten als drijfhout, steentjes en half begraven schelpen. Vondsten die herkenbaar zijn voor elke (on)ervaren strandjutter, maar door Rimmington gezien worden als door de natuur geïmproviseerde sculpturen en collages. Het is door de Britse aandacht voor de natuur in deze tentoonstelling dat ik iets meer grip krijg op de absurde vertoningen. Blijkbaar heeft mijn onbewuste daar toch de meeste behoefte aan.