Ik ben blij dat december voorbij is. Ja, het was gezellig, maar het was ook heel erg druk. Vooral in winkels, waar medewerkers zoals ik (boekverkoper by day, Kunstmeisje by night) alle klanten zo goed mogelijk proberen te helpen. Mevrouw, waar ligt de nieuwe Dan Brown? Hallo? Mevrouw! Op stressvolle momenten wilde ik me liefst even onzichtbaar maken, ontsnappen aan alle vragende blikken. Misschien heeft de Amerikaanse kunstenaar Lois Dodd (1927) deze wens ook wel, want op haar schilderijen komen mensen nauwelijks voor. Het Kunstmuseum in Den Haag presenteert momenteel haar eerste Europese overzichtstentoonstelling, waar 100 werken van de inmiddels 98-jarige schilder te zien zijn. Sinds de jaren ’50 is Dodd al actief binnen de Amerikaanse kunstwereld, waar ze echter lang onder de radar bleef: pas sinds enkele jaren groeit bij kunsthistorici en liefhebbers de waardering voor haar eigenzinnige schilderijen.
GO | NO GO #432: De vluchtige werkelijkheid van Lois Dodd
Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer reisde onze redacteur Puck Gerkema af naar het Kunstmuseum Den Haag voor de tentoonstelling: ‘Lois Dodd. Framing The Ephemeral.’
Dodd trad toe tot de kunstwereld na het einde van de Tweede Wereldoorlog, een periode waarin kunstenaars geestdriftig gingen experimenteren en zochten naar nieuwe ideeën en media om mee te werken. Binnen de Amerikaanse moderne kunst volgden nieuwe stromingen elkaar in rap tempo op: abstract expressionisme, performancekunst, pop art, minimalisme en conceptuele kunst. In New Yorkse galeries, studio’s of op feestjes kon je vernieuwende kunstenaars als Pollock, Krasner, Warhol, Ringgold en LeWitt tegen het lijf lopen. Als Dodd zich door die experimenten of kunstenaars heeft laten inspireren, dan is dat echter niet terug te zien. Haar stijl is al decennialang onveranderd: voorstellingen waar figuratief en abstract elkaar tegenkomen, een gestileerde werkelijkheid. In de tentoonstelling in Den Haag loop je langs verbeeldingen van Dodds studio in New York, haar zomerhuis in Maine of het landschap rondom de Delaware Water Gap. De schilderijen lijken ons de echte wereld te tonen, maar het licht, de vormen of kleuren zijn zo gekozen dat je brein een schokje krijgt. Even opletten, waar kijk ik precies naar?
Het is niet zozeer het uitzicht vanuit haar raam, of de bosrand van Maine die Dodd interesseren, maar de effecten van het licht tijdens kleine momenten van transformatie. Wanneer het avondlicht een kamer binnenvalt, wanneer de bladeren van groen naar rood kleuren, wanneer de ramen beslaan: dat ephemeral (of gewoon: vluchtige) moment is waar Dodd op wacht. In haar schilderijen omlijst ze deze momenten vaak door bomen of een raamkozijn. Of ze kiest voor reflecterende objecten als spiegels en waterbronnen. Als een natuurkundige die verschillende instrumenten gebruikt om de wereld in kaart te brengen, gebruikt Dodd deze achtergronden om de magie van het alledaagse te vangen, te benadrukken. Mijn persoonlijke favoriet is de serie met wasgoed uit de jaren ’70. Schilderijen met één of meerdere lakens aan waslijnen, geschilderd in diepe kleuren rood, zwart of groen. Op het eerste gezicht verstilde doeken, tot de levendigheid je ineens overvalt. Op 3 Yellow Curtains Blowing (1980) wapperen de lakens in de wind, op Sheet with Tree Shadows (1980) lijkt het laken middenin het overwoekerde bos te hangen, op Red Laundry + Chicken House (1978) blokkeert de rode was ons zicht op het gele huis. De heldere kleuren werken hypnotiserend en trekken je oog steeds dieper de voorstelling in, tot je in Dodds schoenen lijkt te staan.
Hoewel er weinig zichtbare overeenkomsten zijn tussen het werk van Dodd en haar tijdgenoten, worden er in de zaalteksten vergelijkingen getrokken met kunstenaars als Edward Hopper en Piet Mondriaan. Die laatste is geen verrassing, aangezien het Kunstmuseum Den Haag zoveel van zijn werken bezit. Maar Dodd noemt de Nederlandse kunstenaar zelf ook als een inspiratiebron: vooral zijn vroege boomtekeningen en geometrische vormen spreken haar aan. In de tentoonstelling hangen dan ook enkele Mondriaans naast de werken van Dodd. Maar mij vallen door die vergelijking eerder de verschillen tussen hen op. Mondriaan was een kunstenaar die de werkelijkheid steeds verder indikte tot abstracte vormen, waarbij er van figuratieve voorstellingen uiteindelijk alleen blokjes en lijntjes overbleven. Dodd blijft met haar voeten in de (figuratieve) werkelijkheid, terwijl ze naar het abstracte in het alledaagse speurt. Haar schilderijen zijn als het ware een uitnodiging aan de toeschouwer om met haar mee te kijken. Zo blijf ik een tijdje stilstaan voor Burning House, Lavender (2007): ik zie het vuur uit de zolder van een wit-grijs huis slaan, de kolkende feloranje vlammen en zwarte rook vormen een scherp contrast met een simpele gebouw. Als het gaat om abstractie is vuur een van de meest zichtbare, en onvoorspelbare vormen die er is: een bron van licht en hitte die zó in formaat en kracht kan groeien. Van een simpel waxinekaarsje naar een oncontroleerbare bosbrand. Het is die verborgen, sluimerende energie die Dodd in elk schilderij zichtbaar wil maken.
Zelf bezoeken?
Heeft de tentoonstelling je nieuwsgierig gemaakt naar de artist behind the art? Op YouTube vind je een uur durend gesprek uit 2015 tussen Lois Dodd en Joachim Homann, curator van het Bowdoin College Museum of Art in Maine. Tijdens het interview gaat Dodd dieper in op haar werkwijze, liefde voor de natuur en hoe het (gebrek aan) licht haar uitdaagt tijdens het schilderen.
coverbeeld: Lois Dodd, ‘Springtime Studio Interior’, 1972