GO | NO GO #433: Mysterieuze Meester I.S.

Zijn realistische schilderstijl en oog voor detail geven een eerste duidelijke hint voor het kunstenaarsmilieu waarin Meester I.S. zich waarschijnlijk bevond. Hij moet bekend zijn geweest met het werk van (de jonge) Rembrandt, Dou en Lievens, Leidenaars die net zo’n verfijnde, gedetailleerde schilderstijl hadden als hij. Een van de belangrijkste aspecten van het werk van Meester I.S. is namelijk de levensechtheid van zijn portretten. In het gezicht van de vrouw op Portret van een oude vrouw (1651) kun je de diepe rimpels tellen. Haar bontkraag ziet er zo zacht uit dat je hem wil aaien, en ook de doek die ze om haar hoofd heeft gewikkeld lijk je zo vast te kunnen pakken. De vrouw kijkt ons niet aan, maar staart voor zich uit naar de linkerkant van het doek. Je kunt je voorstellen dat ze haar leven overdenkt, zo peinzend kijkt ze uit haar ogen. De vrouw op Portret van een vrouw (ca. 1650) lijkt het leven en haar situatie juist gelaten te aanvaarden. Ze staart vermoeid voor zich uit, haar mondhoeken licht naar beneden gekeerd. Opvallend is ook de kleine zwelling boven haar oog. Het is de soort imperfectie die vaker voorkomt in het werk van Meester I.S. Zijn schilderijen zijn nooit idealiserend, maar laten juist de mens in al zijn echtheid zien, met gerimpeld voorhoofd, gezwollen neus of opvallend litteken. Neem ook Man met een blind oog (ca. 1653-55) die door de kunstenaar zo afgebeeld is dat zijn blinde oog het eerste is wat je ziet. Hoewel we ook van zijn geportretteerden niet weten wie ze zijn, voelt het alsof we hun levensverhaal leren kennen, als we maar lang genoeg naar hun portretten kijken.

In 1659 koopt Leopold Wilhelm, aartshertog van Oostenrijk, een paneel van Meester I.S. Toen al, nog geen tien jaar na voltooiing van het schilderij, was de naam van de kunstenaar onbekend. Nog steeds zijn er maar een paar dingen die we met zekerheid over Meester I.S. kunnen zeggen. Dat de kunstenaar banden had met Leiden is onder andere te zien aan de thema’s die hij koos. Leiden is in de zeventiende eeuw al een echte studentenstad. Meester I.S. schildert met enige regelmaat studerende figuren, zoals Jonge geleerde halfnaakt (1638). Een jongen met een ontbloot bovenlichaam achter een bureau, met voor hem een groot boek opengeslagen. Op de grond liggen meer boeken en andere prullaria. Lui steunend met zijn kin op zijn hand zou hij niet misstaan in een huidige studentenbibliotheek. Opvallend is dat zijn gezicht, omringd door een bos krullen, vaker voorkomt op het werk van Meester I.S. Wie weet is het wel een portret van de schilder zelf. Het werk van Meester I.S. past duidelijk in Leiden, maar laat ook invloeden zien uit landen rondom de Oostzee (Polen, de Baltische Staten, Duitsland en Scandinavië). Op Oude vrouw die een brief leest (1658) heeft hij bijvoorbeeld een zwart, puntig hoofddeksel afgebeeld dat veel in Scandinavië gedragen werd. Het zou zomaar kunnen zijn dat Meester I.S. afkomstig was uit een van deze landen en naar Leiden was verhuisd voor zijn werk. Maar zeker weten doen we het niet. De tentoonstelling eindigt dan ook met een oproep aan bezoekers: herken je bepaalde motieven of ken je ander werk van dezelfde kunstenaar, neem dan snel contact op. Nu zijn we allemaal onderdeel van het mysterie van Meester I.S.