GO | NO GO #438: Monique Gies – kunst als noodkreet

Het Museum Dr. Guislain blijkt een vanzelfsprekende plek voor de expositie van Monique Gies. Het museum, ondergebracht in een voormalig psychiatrisch complex tussen de arbeidershuisjes in de Gentse Bloemekeswijk, is gespecialiseerd in outsiderkunst en zet zich in voor het zichtbaar maken van mentale problemen. De tentoonstelling bevindt zich in één zaal met een oude cementtegelvloer, toevallig bijna net hetzelfde vloertje dat ook in haar schilderijen opduikt. Dat detail alleen al voelt griezelig juist. Het museum sluit naadloos aan bij haar binnenwereld. Maar waar haar geschilderde kamers beklemmend zijn, antwoordt de opstelling van de tentoonstelling met zachtheid. Ronde, houten wanden creëren kleine compartimenten. Je stapt als bezoeker een kamer binnen, soms zelfs door een gordijntje. De houten panelen dragen tekening na tekening, schilderij na schilderij. Allen ongedateerd en titelloos. Langs één muur staan enkele schilderijen nonchalant op de grond tegen elkaar geplaatst. Het is een eenvoudige ingreep, maar ze raakt. Je ziet plots niet alleen kunstwerken, maar door de ogen van de volwassen kinderen die een zolderkamer leegmaken en schrikken. Alsof je in een dagboek bladert dat nooit bedoeld was voor publiek. De scenografie begrijpt dat stilte meer zegt dan sensatie.

Toch klopt er iets niet. Niet met de werken zelf, maar met het traject dat ze aflegden. De schilderijen werden na Gies’ dood ontdekt, vervolgens opgepikt door een galerie in Parijs en belanden nu voor het eerst in een museum. Dat is op zich geen probleem, maar hier voelt het anders. Deze werken zijn geen esthetische experimenten, het zijn noodkreten. Ze ontstonden uit verdrongen herinneringen aan misbruik. Uit een lichaam dat iets wist wat het hoofd niet kon verdragen. Gies had geen proces, geen publieke erkenning, geen moment waarop ze haar dader in de ogen kon kijken. Bij Gisèle Pelicot werd de waarheid bevestigd in de rechtbank. Hoe gruwelijk ook, er kwam een vorm van gerechtigheid. Gies kreeg die niet. Haar werk spreekt nu in haar plaats. Dat een galerie eigenaar is van deze schilderijen — en ze dus ook kan verkopen en eraan zal verdienen — schuurt. Wat na mijn bezoek overblijft, is bewondering. Gies schilderde met een hardnekkige eerlijkheid die je zelden ziet. Haar hobbelpaard op zolder, bedekt met wat bij nader inzien een wit mannenhemd blijkt te zijn, blijft nazinderen. Het is een beeld dat je niet loslaat. Misschien is dit haar vorm van gerechtigheid: dat we kijken. Dat we het niet wegduwen. Dat haar binnenzichten eindelijk buiten mogen bestaan.