Begin jaren tachtig kreeg het zeventiende-eeuwse Kasteel Wijlre, verscholen in de glooiende heuvels van Zuid-Limburg, nieuwe bewoners: Jo en Marlies van Eyck. Het echtpaar, dat op dat moment al bijna twintig jaar kunst verzamelde, betrok het toen nog vervallen kasteel. Daar groeide hun verzameling uit tot ruim 140 kunstwerken van 60 verschillende kunstenaars, onder wie grote namen in de geometrische-abstracte kunst, zoals Peter Struycken (1939), Ad Dekkers (1938-1974) en herman de vries (1931), van wie zij werk verzamelden in verschillende fasen van hun kunstenaarschap. In 1984 openden zij het naastgelegen koetshuis voor tentoonstellingen: de buitenplaats was voor het eerst toegankelijk voor publiek. Tot 2017 bewoonden Jo en Marlies van Eyck het kasteel te midden van hun collectie: een plek waar het dagelijks leven en de kunst in elkaar overvloeiden. Vandaag de dag wordt de ambitie van het Limburgse echtpaar voortgezet.
GO | NO GO #442: Een cocon in een kasteel
Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Onze redacteur Roísín Douglas ging naar Buitenplaats Kasteel Wijlre in Limburg voor de solotentoonstelling ‘Changing Rooms’ van Minne Kersten.
Zowel in het koetshuis als in het nieuw aangelegde Hedge House, bestaande uit een tentoonstellingsruimte, orangerie, orchideeënkas en kippenhok, worden nog steeds tentoonstellingen georganiseerd. Hier worden hedendaagse kunstenaars uitgenodigd om nieuw werk te ontwikkelen in dialoog met de buitenplaats. Nu is het de beurt aan Minne Kersten (1993). In haar kunstwerken gaat het veel over architectuur en hoe wij ons als mensen – tijdelijke passanten – verhouden tot deze vaste structuren. Recent toonde ze werk bij de Oude Kerk in Amsterdam, waar een hypnotiserende spiraaltrap een kernmotief was: een symbool voor een tussenruimte. In Wijlre presenteert ze in het koetshuis een reeks nieuwe schilderijen, sculpturen en twee videowerken. Samen vormen ze de tentoonstelling Changing Rooms, waarvoor Kersten zich liet inspireren door het recent onbewoond geraakte kasteel.
Op de benedenverdieping stap je meteen Kerstens dromerige wereld binnen. Tegen witte wanden hangt een tiental kleine schilderijen, uitgevoerd in zachte blauw- en geelpasteltinten en opgebouwd uit meerdere transparante lagen. Door hun bescheiden formaat word je gedwongen dichtbij te komen. Eén van de schilderijen laat me niet los: een landschap met twee nachtvlinders. Ze lijken te rusten op wat eikeltjes zouden kunnen zijn. Of misschien zijn het hun eigen cocons, van waaruit ze zojuist zijn ontpopt. Dat beeld van de cocon als omhulsel maakt de nachtvlinders tot symbolen van metamorfose: waar het ene eindigt, dient het andere zich al aan. Dat idee van transformatie keert ook terug in de sculpturen van wenteltrappen die overal in de tentoonstelling opduiken. Als vormen van overgang verbeelden zij een tussenruimte, een plek tussen beneden en boven, tussen het verleden, het nu en de toekomst.
Minne Kerstens nieuwste video-installatie, Changing Rooms (2026), bevindt zich precies waar je die zou willen aantreffen: op de verduisterde zolderverdieping. Twee schermen hangen tegenover elkaar; om en om flitsen korte scènes op. Het zijn geen complete beelden, eerder flarden van een herinnering die zich niet volledig prijsgeeft. Gefilmd met een Bolex 16 mm-camera krijgen de beelden een korrelige, materiële aanwezigheid. Het geluid van een negentiende-eeuwse magnesiumlont galmt door de ruimte en laat je telkens opschrikken, vlak voordat een deel van de zolder voor een fractie van een seconde oplicht, om daarna weer in het donker te verdwijnen. Voor deze installatie nam Kersten de bovenverdiepingen van het kasteel als vertrekpunt: krakende zolderetages die voor bezoekers gesloten blijven, maar waar het menselijk leven nog altijd in de ruimte lijkt te hangen. De video’s documenteren daarmee niet alleen een opslagplaats, maar de resten van een leven dat voorbij is gegaan. De bewoners, in dit geval Marlies en Jo, zijn uit beeld, maar hun geest waart nog rond. Kersten toont daarmee hoe een plek herinneringen kan blijven vasthouden, lang nadat de bewoners zijn vertrokken.
Zelf bezoeken?
In 2012 werd de omvangrijke privécollectie van Marlies en Jo aangekocht door het Bonnefanten in Maastricht. In 2024-2025 organiseerde het museum de overzichtstentoonstelling Met behoud van karakter: Collectie Marlies & Jo Eyck in het Bonnefanten, waarin maar liefst 147 kunstwerken van 60 kunstenaars werden gepresenteerd. Voor wie die tentoonstelling heeft gemist: er is een indrukwekkend naslagwerk gepubliceerd. De uitgebreide publicatie Kunst als levenshouding. Collectie Marlies & Jo Eyck in het Bonnefanten (2025) neemt je mee van de eerste tentoonstellingen in de verfgroothandel en de groeiende verzameling geometrisch-abstracte avant-gardekunst van het verzamelaarsechtpaar tot het bijzondere Gesamtkunstwerk van Kasteel Wijlre vandaag de dag is.
Coverbeeld: Minne Kersten, ‘Where I’m Calling From (filmstill)’, 2025. courtesy: de kunstenaar en Annet Gelink Gallery, Amsterdam