Voor me op de grond ligt een naakte vrouw met haar ogen dicht. Haar armen rusten langs haar lichaam, haar lange haar ligt uitgewaaierd om haar heen, en ze lijkt niet bewust van het kwetsbare gewicht op haar voeten. Daar ligt namelijk een baby opgekruld te slapen: terwijl een klein handje zich teder vasthoudt aan haar voeten, ligt het kleintje er net zo ontspannen bij als de moeder. Geen wonder, want ze zijn uit hetzelfde hout gesneden – letterlijk. De Nederlandse kunstenaar Femmy Otten (1981) hakte en butste Birthland (2025-2026) zorgvuldig uit één groot blok lindehout van meer dan twee meter lang en 73 centimeter breed. Had Otten zichzelf en haar kinderen in gedachten tijdens het maken? Door de locatie – Museum Beelden aan Zee heeft glazen muren, waardoor het duinlandschap heel dichtbij voelt – doet het beeld mij ook denken aan een mythische vrouw. De Griekse godin Aphrodite, godin van de liefde en vruchtbaarheid, werd volgens de klassieke verhalen geboren uit het schuim van de zee. En deze (associaties) met oude verhalen komen niet alleen hier, maar in heel het oeuvre van Femmy Otten vaak terug.
GO | NO GO #459: Mee op de golfstroom van Femmy Otten
Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer ging onze redacteur Puck Gerkema naar Museum Beelden aan Zee voor de tentoonstelling ‘Femmy Otten – Birthland’.
Voor sommigen zal deze tentoonstelling de eerste ontmoeting zijn met haar werk, maar Otten tekent en timmert al lang aan de weg. Ze studeerde in Amsterdam, Gent en Parijs, en exposeert haar werk sinds 2013 in binnen-en buitenlandse musea. In 2023 had Otten een grote solotentoonstelling in het Stedelijk Museum Schiedam, en haar sculpturen waren recent te zien in Metamorfosen in het Rijksmuseum in Amsterdam en Good Mom/Bad Mom in het Centraal Museum in Utrecht. Otten laat zich in haar oeuvre – bestaande uit schilderijen, installaties, tekeningen en sculpturen – leiden door thema’s als vrouwelijkheid, zwangerschap en seksualiteit. Deze eeuwenoude onderwerpen zijn volgens Otten onderbelicht of ondergewaardeerd in de kunstgeschiedenis, onterecht. Door (bepaalde kenmerken van) het lichaam te abstraheren of juist zo verfijnd mogelijk af te beelden, probeert Otten de toeschouwer te laten stilstaan bij de menselijke kern. Bijzonder aan de tentoonstelling in Museum Beelden aan Zee is dat deze bestaat uit tien voor de kunstenaar dierbare kunstwerken, afkomstig uit verschillende periodes. Otten wilde ze zelf op deze manier samenbrengen. En dat levert iets heel bijzonders op.
De witte tentoonstellingsruimte oogt als een kleine kapel: onder het kruisgewelf staan de kunstwerken van Otten dicht op en naast elkaar. Dit brengt je niet alleen dicht bij de sculpturen en schilderijen, maar zorgt ook voor een soort energieveld tussen de werken onderling. Afhankelijk van je positie in de ruimte is het bijvoorbeeld onmogelijk om het ene werk te bekijken, zonder automatisch geconfronteerd te worden met één of meerdere andere kunstwerken. Deze zichtlijnen versterken de impact van de kunstwerken en belichten elementen waar je, als het werk op zichzelf zou staan, minder aandacht aan zou besteden. Zo raak ik gefascineerd door de directe lijn tussen Zonnevlecht (aan de muur), Birthland (liggend op de grond) en het uitzicht op de duinen en wolkenlucht. Zonnevlecht is een sculptuur van een grote open hand, gemaakt van lindenhout, realistisch uitgewerkt met nagels en handlijnen. De hand wordt geflankeerd door twee langwerpige borsten, en aan de onderkant groeit een vulva met opengeklapte schaamlippen. Aan de achterkant van de houten sculptuur hangen lange strengen bruin en donker haar die over de grond slepen. Waarom is dit werk zo nauw in contact gezet met het nabije Birthland en de wereld buiten het museum? Waar Birthland mij deed denken aan de Griekse mythologie, komt een open hand voor in verschillende geloven als symbool van bescherming en steun. Vertellen Birthland en Zonnevlecht beide een verhaal over de vrouwelijke scheppingskracht? Draagt elke vrouw, hoe haar lichaam er ook uitziet, dezelfde dragende oerkracht mee als de wilde zee?
Het is de zinderende energie tussen de kunstwerken die jou als bezoeker uitdaagt om langer dan de gemiddelde 25 seconden naar het werk te kijken. Dit kan je doen in stilte, maar deze intieme tentoonstelling leent zich ook goed om met een medebezoeker in gesprek te gaan. Buiten de introductietekst aan het begin geeft het museum namelijk geen uitleg over de kunstwerken behalve de titel, het materiaal en het bouwjaar. Veel van Ottens kunst heeft bovendien niet eens een echte titel (Untitled). Deze minimale uitleg vindt niet iedereen prettig: terwijl ik aantekeningen maak, zie ik bezoekers een snel rondje door de tentoonstelling lopen en hun weg vervolgen. Maar als ik later twee vriendinnen een opmerking hoor maken over de sokkels van bijenwas, haak ik voorzichtig aan. Waarom zou Otten bijvoorbeeld voor bijenwas hebben gekozen om haar werk Days Undressed (2016) tentoon te stellen: staan de verborgen gezichten in het hout misschien voor een zwerm bijen? Waarschuwt ze ons dat, door op te gaan in de groep, we onszelf als individu verliezen? Of zit er juist geborgenheid in het deel uitmaken van een hechte gemeenschap? Hoe langer we discussiëren en de andere kunstwerken in de ruimte observeren, des te meer mensen mee gaan doen. Ik denk aan de introductie, waarin wordt vermeld dat Ottens werk ‘ons laat zien wat het betekent om mens te zijn in een wereld waarin we steeds verder van ons menszijn lijken af te drijven.’ De wens naar verbinding is in Museum Beelden aan Zee zeker geslaagd.
Zelf bezoeken?
Museum Beelden aan Zee heeft niet alleen zelf een fascinerende beeldencollectie – bekijk vooral hun nieuwe SculptuurDuin – maar ook buiten het museum vind je een opvallende beeldengroep. De drieëntwintig bronzen sprookjesbeelden van Tom Otterness (1952) zijn gebaseerd op beroemde sprookjes en volksverhalen en staan de bezoeker op de boulevard voor het museum op te wachten. Onder een reusachtige Haringeter zien we Het tinnen soldaatje dapper doorwandelen met één been, terwijl verderop een kleine Hansje met zijn duim het lek in de kademuur dicht. Tijdens een aflevering van het programma ‘Kunst in het wild’ (2026) staan kunsthistoricus Cathelijne Blok en kunstcurator Jörgen Tjon A Fong stil bij deze aansprekende beeldengroep.
coverbeeld: diverse werken in het atelier van Femmy Otten