Ik hou van theater. Geef mij een zitje in een donkere zaal, het licht dat uitgaat en een voorstelling waarvan ik niet weet waar ze me naartoe zal brengen. In het theater geef je je als toeschouwer volledig over aan de makers: zij bepalen waar je kijkt, wanneer het stil wordt en wanneer je even mag lachen. In 2021 zat ik van ‘s middags tot ’s avonds laat in de tribune voor de negen uur durende marathonvoorstelling Ten Oorlog, gebaseerd op Shakespeares The War of the Roses. En toch kwam ik daar niet murw geslagen uit. Integendeel. Er was tijd om op adem te komen, om het ene stuk even te laten bezinken voor het volgende begon. Die totale overgave vind ik nog steeds geweldig. Je moet helemaal niets. Alleen maar kijken.
Sofie
Huvaere
06 oktober 2026
GO | NO GO #469: Bij William Kentridge kom je ogen tekort
Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Deze keer was onze redacteur Sofie Huvaere in Bozar, Brussel voor de tentoonstelling ‘William Kentridge: I am not me, the horse is not mine’.
Zaalopname, ‘William Kentridge: I am not me, the horse is not mine’, via: Bozar, foto: Yannick SAS.
Zaalopname, ‘William Kentridge: I am not me, the horse is not mine’, via: Bozar, foto: Yannick SAS.
De Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge (1955) maakt niet alleen beeldend werk, hij is ook theatermaker. Dat merk je meteen wanneer je Bozar binnenstapt voor I am not me, the horse is not mine. In de eerste zaal lijkt het alsof je backstage bent beland: zwart tapijt, hoge werkbanken, krukjes en fabriekslampen doen denken aan een atelier waar nog volop gewerkt wordt. Een maquette van de opera Lulu (2013-2014) staat klaar en op de muur zie je een tekening uit de theaterproductie Ubu (1996-1997). Je krijgt bijna het gevoel dat Kentridge hier elk moment kan binnenwandelen om verder te tekenen. Die eerste zaal zet meteen de toon: Kentridge neemt je mee in zijn wereld van theater, animatie, muziek en beeld. Als iemand die even graag naar een museum als naar het theater gaat, vind ik dat best te pruimen.
Zaalopname, ‘William Kentridge: I am not me, the horse is not mine’, via: Bozar, foto: Yannick SAS.
Zaalopname, ‘William Kentridge: I am not me, the horse is not mine’, via: Bozar, foto: Yannick SAS.
Bozar deinst niet terug voor de schaal van Kentridges theaterproducties. Dat begint klein met het zwarte tapijt in de eerste zaal dat je voetstappen dempt en de verwachting wekt dat er elk moment iets kan gebeuren. En het eindigt groot. Voor het videowerk To Cross One More Sea (2024) loop je een volledig nagebouwd scheepsdek op. De video gaat over een vrachtschip dat in 1941 van Marseille naar Martinique voer met mensen die de oorlog ontvluchtten, onder wie heel wat kunstenaars. Kentridge maakte van die reis een kameropera, talloze tekeningen, installaties en deze video met een koor van meeuwen, passagiers met een mokapot als hoofd en een balletdanseres die op haar pointes danst met een machinegeweer. Door het schip als decor na te bouwen, is To Cross One More Sea meer dan een video waar je even voor gaat zitten: je wordt zelf ook een passagier. Ook de verschillende maquettes die her en der in de tentoonstelling staan, maken duidelijk hoeveel er aan zo’n voorstelling voorafgaat. Bij de installatie The Refusal of Time (2012) staan zelfs de houten transportkisten waarin de werken naar het museum reisden. Zulke ingrepen maken de theaterwereld van Kentridge tastbaar: je krijgt een idee van hoe de kunstenaar werkt, hoe zijn voorstellingen ontstaan en hoe groot die producties eigenlijk zijn. Bozar toont dus niet alleen het eindresultaat, maar ook iets van de machine erachter.
William Kentridge, 'Drawing for The Refusal of Time (Prologue)', 2011, Courtesy Kentridge Studio; © William Kentridge
Zaalopname, ‘William Kentridge: I am not me, the horse is not mine’, via: Bozar, foto: We Document Art
De keerzijde van Kentridges spektakelproducties is dat je soms niet meer weet waar je moet kijken. De achtkanaals filminstallatie I am not me, the horse is not mine (2008) was voor mij het kantelpunt. Acht schermen tonen tegelijk stop-motionanimatie, schimmenspel, archiefbeelden en ander beeldmateriaal, terwijl de muziek van de Zuid-Afrikaanse componist Philip Miller alles verbindt. De installatie duurt amper zes minuten, maar ik heb ze verschillende keren bekeken. Eerst probeerde ik het ene scherm te volgen, daarna het andere, maar telkens bleef het gevoel dat er op een ander scherm ondertussen iets interessanters gebeurde. FOMO, zoals dat heet. Uiteindelijk liet ik het los en luisterde ik naar de muziek. Dat werkte verrassend goed, want Miller leverde voor mij een van de mooiste ontdekkingen van de tentoonstelling op. Ook The Refusal of Time (2012) vraagt je aandacht op verschillende fronten tegelijk: videobeelden, houtskooltekeningen, muziek, geluid, dans en een sculptuur die lijkt te ademen. Na tweeënhalf uur in Bozar had ik dan ook niet zozeer het gevoel dat ik alles had gezien, maar vooral dat ik onmogelijk alles kon zien. De overvloed is indrukwekkend, maar vraagt soms meer van je aandacht dan je als bezoeker kunt geven. In een theaterzaal gaat het licht uit, begint de voorstelling en bepaal je niet zelf waar je kijkt. Dat doet de regisseur voor je. Bij Kentridge krijg je voortdurend de vrijheid, en dus ook de onmogelijke opdracht, om zelf te bepalen waar je kijkt.
Zelf bezoeken?
Hoe lang doe je er over?
Expert level
Beginners |
Gevorderden |
Crazy pro
Meer weten
Brussel was een van de eerste steden waar de theaterstukken van William Kentridge op tournee gingen en sinds 1995 zijn veel van zijn theaterproducties er in première gegaan. Benieuwd wat Kentridge zelf te zeggen heeft over zijn band met Brussel, zijn samenwerkingen en de rol van het absurde in zijn werk? In een uitgebreid gesprek met curator Tarek Abou El Fetouh vertelt de kunstenaar hoe tekenen, theater, animatie en muziek in zijn studio samenkomen. Je leest het volledige interview hier.