Hoe kijk je naar de plek waar je bent opgegroeid als je er na jaren weer terugkeert? Voor fotograaf Hailun Ma (1992) vormt die vraag het vertrekpunt van Hometown, haar eerste grote solotentoonstelling buiten China. Ma groeide op in Ürümqi, de hoofdstad van Xinjiang in het noordwesten van China, een plek die bekendstaat om haar cultureel diverse gemeenschappen, maar ook om de aanhoudende mensenrechtenschendingen en dwangarbeid van de Oeigoeren. Nu, na het afronden van haar studie fotografie in New York, richt Ma haar camera weer op haar geboortestreek, waar ze de bewoners en lokale gemeenschappen vastlegt die haar met de plek verbinden. Of dat nu komt door een persoonlijke relatie die ze met hen heeft of door gedeelde herinneringen. In het landschap van hete zomers en uitgestrekte steppen zoekt Ma naar de manieren waarop tradities voortleven en nieuwe invloeden hun intrede doen. Ze combineert traditionele vertelvormen met elementen uit de hedendaagse jongerencultuur en onderzoekt hoe vrouwelijke identiteit en de veranderende esthetiek van Centraal-Azië daarin vorm krijgen.
GO | NO GO #471: Thuiskomen: traditionele tapijten, bloempatronen en streetwear
Gaan of niet gaan: dat bepaal je zelf. Wij geven je – met een kritische blik – tips voor tentoonstellingen. Onze redacteur Roísín Douglas ging naar het Amsterdamse fotografiemuseum Foam voor de solotentoonstelling ‘Hometown’ van Hailun Ma.
Het kloppende hart van fotografiemuseum Foam vormt het decor voor Ma’s kleurrijke en verleidelijke werk. Drie zalen en de aangrenzende vide zijn hiervoor vrijgemaakt en geschilderd in warme rode en botergele tinten. De traditionele tapijten die verspreid zijn over de zalen geven de ruimtes iets huiselijks. Aan de muren hangen Ma’s foto’s in identieke zwarte lijsten, vaak in kleine groepjes bij elkaar. Daartussen duiken poëtische, doch gefragmenteerde teksten op, zoals ‘I got to go home and eat now’ en ‘Young people will be okay’. Geborduurd op doeken of aangebracht in plakletters op de wanden vormen de woorden een tweede laag in de tentoonstelling. Ze gaan over herinneringen en thuiskomen, geven een inkijkje in het dagelijks leven in Xinjiang en werpen tegelijkertijd een blik op de toekomst. Maar ook over de vraag wat fotografie wél en niet kan vertellen.
De (overwegend knappe) jongeren die voor Ma’s camera staan, hebben overduidelijk gevoel voor stijl. Zo hangt in de eerste zaal een foto van een jongen die op de rug van een paard staat, gekleed in een glimmend, goudgeel Nike-trainingspak. Zijn brandschone sneakers passen in hetzelfde kleurenpalet, zijn blik is zelfverzekerd vooruit gericht. Hij is eerder een ruiter van nu dan iemand uit een eeuwenoud verhaal. Verderop tillen met henna-gekleurde vingertoppen een lange jeansrok op, waaronder magentakleurige kanten sokken tevoorschijn piepen. In die beweging wordt zichtbaar dat de betreffende vrouw geld in haar huidskleurige panty heeft verstopt. De rok heeft een nineties of early aughts-stijl en is zo extravagant dat Britney Spears er jaloers op zou zijn. Ma verweeft de internationale beeldtaal van streetwearmerken als Nike en Adidas met lokale gebruiken, zoals traditionele kleding, bloemmotieven en paarden die deel uitmaken van het dagelijks leven. Zo laat Ma zien hoe jongeren hun eigen identiteit vormgeven, zonder dat die twee werelden elkaar hoeven uit te sluiten. Traditie en streetwear blijken geen tegenpolen, maar onderdelen van dezelfde garderobe.
In haar portretten brengt Ma verschillende gemeenschappen uit Xinjiang in beeld, onder wie Oeigoeren, Kazachen en Han-Chinezen. De verscheidene gezichten die je vanuit hun lijsten door de tentoonstelling volgen, maken duidelijk dat Xinjiang geen eenvormige regio is. De geportretteerden zien er stuk voor stuk gelikt uit, om door een ringetje te halen. Maar wie zijn ze? Dat is nog niet zo eenvoudig te zeggen. De foto’s zijn gegroepeerd, maar informatiebordjes ontbreken. We zien gezichten, kleding, accessoires en poses, maar dragen ze de kleding omdat die bij hen past, of zijn ze onderdeel van een zorgvuldig gestileerde modeproductie? Zijn dit persoonlijke portretten of beelden die in opdracht zijn gemaakt? Wie online speurt, ontdekt via Ma’s Instagram-account dat haar fotografie onder meer verscheen in New York Magazine, i-D, GQ China en Vogue. Ook duiken er bekende logo’s op van streetwearmerken als Nike en Adidas, naast modieuze labels als A.P.C. Ineens krijgen de zorgvuldig samengestelde outfits een andere lading. De invloed van de modewereld lijkt ineens heel aanwezig. Als bezoeker krijg je die context nergens aangereikt. En terwijl ik van het ene naar het andere portret loop, blijf ik me afvragen: wat voor soort fotografie zie ik hier eigenlijk? De tentoonstelling vertrouwt erop dat de foto’s voor zichzelf spreken. Maar beelden zijn niet betekenisloos buiten hun context: ze worden er juist mede door gevormd. Met een paar gerichte toelichtingen had het museum de bezoeker kunnen helpen vóórbij de styling te kijken en de verhalen achter de portretten te ontdekken. Nu blijven die verhalen grotendeels verborgen, en dat is een gemiste kans.
Zelf bezoeken?
Hoe brengen ander Chinese fotografen een jonge generatie in beeld? Vergelijk Hailun Ma’s kleurrijke, gestileerde portretten eens met het werk van Luo Yang (1984). In haar langlopende serie GIRLS volgt de Chinese fotograaf jonge vrouwen en hun zoektocht naar een eigen identiteit, los van traditionele rolpatronen. Op haar Instagramaccount @luoyangggg ontdek je een heel andere, maar minstens zo persoonlijke kijk op stijl, zelfexpressie en jong zijn in China.
Coverbeeld: Hailun Ma, ‘Hometown’, 2018, © Hailun Ma