GO | NO GO #473: Yayoi Kusama’s universum vol stippen

Zo bekend als haar pompoenen zijn, zo onbekend zijn de kindertekeningen van Kusama. Door de kinderlijke toets ogen ze kwetsbaar en geven een indringend inkijkje in haar belevingswereld. Op een ongetiteld werk uit 1939 – zij is dan pas 10 – tekent Kusama een herhaling van ronde lusjes. In veelvoud vermenigvuldigd dwarrelen de nog onhandige rondjes als sneeuwvlokjes over het papier. Als een extra laag over een tekening van een vrouw met gesloten ogen. Een sereen gezicht met ronde bogen als wenkbrauwen, donkere wimperpartijen, een rechte neus en een kleine trotse mond. Op haar hoofd draagt zij een doek (of is het een grote bos haar?), onder haar nek de kraag van een kimono. Het is een emotioneel tafereel; hoewel Kusama hier vermoedelijk haar moeder schetst, onthult ze achter gesloten ogen haar eigen innerlijke wereld: overheerst door schimmen van stippen, lichtflitsen en patronen. Op twee andere kindertekeningen, zwartwit en in kleur, zien we wederom twee figuratieve voorstellingen gehuld in een wirwar van bloemmotieven, ronde lusjes en netpatronen die lijken op nog in te kleuren mandala’s. Op de ene tekening verbergen ze een bloemenvaas, op de andere een huisje of school, met daarvoor in kimono’s gehulde vrouwen. De tekeningen getuigen van een jong talent, maar plaatsen vooral het daaropvolgende fotogeniekere werk in perspectief. Met compassie verwonder ik mij over de talloze manieren waarop Kusama de stippen naar haar hand zet, laat evolueren tot amoeben, monsters en zonnen.

Hoewel de overdaad aan kleur en herhaling in de meeste zalen al zorgt voor een aardig vervreemdend effect, beland je op de bovenste verdieping in het toppunt van het Kusama-universum. De met spiegelstippen behangen roltrap bereidt je voor op wat aanvoelt als een attractie: de gehele verdieping is omgetoverd tot een Infinity Room. Over de vloeren, wanden en plafonds krioelen octopusarmen met gele stippen tegen een zwarte achtergrond. Ze vermenigvuldigen zich van klein tot groot. Dezelfde octopusarmen wemelen in opblaasversie door de ruimte, lijken te verdwijnen in spiegels en omringende muren, en slokken je van alle kanten op. Kusama was een van de eerste kunstenaars die de bezoeker op deze manier bij het werk betrok: terwijl je jezelf bekijkt in de spiegels, word je geabsorbeerd door de ruimte om je heen. De daadwerkelijke Infinity Room die goed gecamoufleerd in de zaal staat, vat in de titel haar visie op de stippen samen: ‘Infinity mirrored room – the hope of the polka dots buried in infinity will eternally cover the universe’. Met een obsessie voor oneindigheid en grenzeloosheid dacht Kusama dat je enkel kan opgaan in het universum wanneer je jezelf als individu laat oplossen in je omgeving. Het was zowel haar wens als grootste angst om zichzelf te verliezen in de haar omringende patronen. In de kamer kun je een glimp opvangen van dit fascinerende en tegelijkertijd claustrofobische gevoel van versmelting. Maar let op: hier krijg je een tijdsbestek van slechts 25 seconden voor. Een voorzorgsmiddel om uren durende rijen te voorkomen. Het is misschien wel de perfecte afspiegeling van haar dubbelzinnige werk: tragiek gehuld in schijnbare lichtvoetigheid en commercie.