SPECIAL: De beste kunstboeken van 2025

Januari | De ogen van Mona door Thomas Schlesser

Mona is tien en ziet op een dag ineens niets meer. Hoewel haar zicht na 63 minuten weer terugkeert, wordt ze na deze enge gebeurtenis continu onderzocht. Zou dit een voorbode zijn van een naderende blindheid? Een ramp, volgens haar opa Victor (‘Dedé’), want Mona heeft nog lang niet genoeg moois gezien. Hij besluit haar daarom eens per week mee te nemen naar een Parijs museum om telkens één kunstwerk te bekijken. In elk werk zit namelijk een waardevolle levensles verborgen, en ze hebben geen tijd te verliezen. De ogen van Mona is opgebouwd in lekker korte hoofdstukken: 52 kunstbezoeken in totaal. Hoewel de gesprekken die opa en kleindochter voeren te hoogdravend zijn om echt geloofwaardig over te komen, is het boek alsnog een leuk “college” voor de lezer — perfect voor wie de kunstgeschiedenis aan het ontdekken is. En voor iedereen die houdt van (eigen)wijze opa’s.

Shop dit boek lokaal. 

Februari | Jan Mankes. Schilder van tederheid door Rémon van Gemeren

Hij werd slechts 30 jaar oud maar heeft een oeuvre achtergelaten dat je in één oogopslag herkent: Jan Mankes (1989-1920). Zijn schilderijen van mistige landschappen zijn rustgevend en mysterieus — zien we hier het prille ochtendgloren of langzame vallen van de nacht? Het lijken haast droombeelden. De bewoners van deze verstilde wereld kom je ook veelvuldig tegen in zijn werk: uilen, geitjes, konijnen, egels. Uiteindelijk liet Mankes 180 schilderijen, 200 tekeningen en bijna 300 prenten na. Maar wie was de man achter de kunstwerken? Dat lees je in de biografie van Rémon van Gemeren, vol met verrassende details. Zo leerden we dat Mankes’ vrouw Annie Zernike de eerste vrouwelijke dominee van Nederland was. En dat Mankes er een behoorlijke strikte levensstijl op na hield. Ook lazen we dat hij Nederland nooit heeft verlaten, maar schoonheid altijd dicht bij huis bleef zoeken. 

Shop dit boek lokaal. 

Maart | Het portret van Dorian Gray door Oscar Wilde

Oscar Wilde wist in 1890 al de tragiek van de blockbustertentoonstelling samen te vatten: ‘Altijd als ik daar kom, zijn er óf zoveel mensen dat ik niet naar de schilderijen kan kijken, wat afschuwelijk is, óf zoveel schilderijen dat ik niet naar de mensen kan kijken, wat nog erger is.’ Slechts een van de vele fenomenale oneliners die Wilde uit zijn mouw schudt in Het portret van Dorian Gray. Het is de beroemdste roman over een kunstwerk. Maar wat was er precies aan de hand met dat schilderij? Wij verklappen het niet, alleen dat het met zowel de kunstenaar, het model als het kunstwerk slecht afloopt… 

Shop dit boek lokaal. 

April | Het moedermodel door Joke de Wolf

Moeder én kunstenaar zijn: het is een complexe combinatie. Vrouw en kunstenaar zijn trouwens ook. Can you have it all? In 1968 vormde de Poolse kunstenaar Lea Lublin dit vraagstuk om tot een performance: ze zette een ledikant, met daarin haar zeven maanden oude zoontje, midden in het Louvre. Tijdens openingstijden verschoonde ze hem, zong ze liedjes, enzovoorts. Niemand kon om haar heen: de kunstenaar die vrouw én moeder was. Ze bestond toch echt. Maar niet elke vrouwelijke kunstenaar gelooft erin dat je moeder kan worden én ‘a room of one’s own’ om kunst te maken kan behouden. In haar boek Het moedermodel meandert Joke de Wolf door de laatste 100 jaar: welke vrouwelijke kunstenaars kozen bewust wel of niet voor het moederschap ー in hun privélevens en/of als onderwerp in hun kunst ー en waarom? Wij vlogen door de verhalen over Louise Bourgeois, Tracey Emin, Femmy Otten, Judy Chicago, Maria Lassnig en nog vele andere favorieten van ons. Een aanrader voor iedereen met of zonder baarmoeder.

Shop dit boek lokaal. 

Mei | Mijn tijd in de zon door Sioe Jeng Tsao

In mei hadden we een keer geen boek óver een kunstenaar, maar ván een kunstenaar. Maker en activist Sioe Jeng Tsao (1991) schreef een openhartige memoir over haar vele identiteiten: haar Chinese achtergrond, de struggles die ze ondervindt als dochter, haar queerness, haar kunstenaarschap en haar (soms veel te) gulle hart in vriendschappen. Verwacht geen verslag van hoe zij haar kunst maakt, maar een coming-of-age verhaal van de persoon achter de kleurrijke werken. Het boek is extra bijzonder door de prachtige illustraties bij elk hoofdstuk, natuurlijk van haar eigen hand.

Shop dit boek lokaal. 

Juni | Kofferverhalen door Karin Amatmoekrim, Abdelkader Benali en Adriaan van Dis

Afgelopen jaar opende een nieuw museum over migratie haar deuren in Rotterdam: Fenix. Een van de meest in het oog springende onderdelen is het ‘kofferdoolhof’ op de begane grond: meer dan 2000 koffers van migranten, met elk hun eigen verhaal, opgestapeld en voorzien van een audiotour. De oudste koffer kwam in 1898 met de Transsiberië Express naar Nederland, de nieuwste is vorig jaar nog gebruikt. Deze installatie vormde de inspiratiebron voor een bundeling ‘kofferverhalen’, opgetekend door Karin Amatmoekrim en Abdelkader Benali en voorafgegaan door een essay van Adriaan van Dis. Een greep uit de selectie: de rode koffer die elk weekend van Rotterdam naar Maastricht werd gesleept voor een onverwachte liefde op latere leeftijd, de kartonnen koffer van de jonge Marokkaanse kunstenaar in wording die steeds verder van huis afdwaalde, en de blauwe koffer van de Oekraïense moeder die haast zonder te stoppen haar dochter de oorlog uit reed. Bijzonder ontroerend is het verhaal van de oma die in 1963 met pijn in haar hart haar kleindochter Suriname zag verlaten om in Nederland te gaan studeren. Ze kon haar niet tegenhouden, ze kon haar alleen een gouden ring en haar eigen elegante koffertje weggeven — voor geluk.

Shop dit boek lokaal.

Juli | Monsters door Claire Dederer

In 2014 gaat Claire Dederer, schrijver en cultuurcriticus, met een stapel dvd’s op de bank zitten om de ‘kwestie Polanski’ op te lossen. Mag – kán – ze nog houden van de kunst van een monster? ‘Ik wilde een consument zijn die deugde, een aantoonbaar goede feministe, maar ik wilde ook een bewoner zijn van de kunstwereld, het tegenovergestelde van een cultuurbarbaar.’ In haar boek Monsters staat Dederer stil bij een aantal kunstenaars, schrijvers en artiesten die iets vreselijks hebben gedaan of gezegd: Michael Jackson, J.K. Rowling, Woody Allen, Carl Andre, Miles Davis, en nog zo een paar. Welke impact hebben hun daden op liefhebbers, superfans en critici? ‘Overweldigd door de wetenschap dat de maker een monster is, wenden we ons af, bevangen door walging. Of… niet.’ Dederer zelf twijfelt de hele tijd wat ze moet doen met kunst van “foute mensen”, en daarin zit ook het leesplezier. Ze gaat de vraag niet uit de weg, ondergaat het ongemak, maar predikt geen oordeel. Daardoor krijgen wij als lezers de kans om zelf onze hersenpan (en ons hart) aan het werk te zetten. 

Shop dit boek lokaal in het Engels of als e-book. 

Augustus | Pottenbakken voor geluk door Yeon Somin

Het is een fenomeen in Zuid-Korea en Japan: healing fiction (helende fictie), soms ook bekend als cozy fiction (knusse fictie). In veel van deze verhalen probeert de hoofdpersoon een persoonlijke crisis van zich af te schudden door een traditionele hobby op te pakken.Totaal onverwacht vindt diegene daardoor een liefdevolle community, en dankzij hen ook zichzelf weer. Soms is er ook sprake van een bovennatuurlijk element, zoals een pratende kat. De setting is doorgaans een restaurant, café of boekwinkel, maar wij vonden een Zuid-Koreaanse bestseller die zich afspeelt in een keramiekatelier: Pottenbakken voor geluk van Yeon Somin. In dit boek kampt tv-scenarioschrijver Jeongmin met een burn-out, waar ze doorheen probeert te komen door te gaan pottenbakken. Ze verwacht er in eerste instantie niet veel van, maar haar leven zal vanaf dat moment nooit meer hetzelfde zijn. We moeten toegeven: dit boek was heel cozy, en zelfs een beetje healing. 

Shop dit boek lokaal.

September | Yoko door David Sheff

De Japanse kunstenaar Yoko Ono (1933) vindt dat je in principe geen tastbaar materiaal nódig hebt om een kunstwerk te maken. Het medium kan ook de verbeeldingskracht van het publiek zijn — de kunstenaar moet die dan aan het werk zetten. Met haar performances, conceptuele kunstwerken, gedichten en muziek nodigde Ono vanaf de jaren ‘60 de kijker uit tot deze radicale manier van kunstbeleving. Toch werd ze decennialang door pers en publiek als irrelevant (of zelfs irritant) beschouwd, zeker in vergelijking met haar man John Lennon. En dan te bedenken dat ze hem had ontmoet, omdat hij naar háár performance kwam kijken. Maar sinds het nieuwe millennium heeft de wereld Ono (opnieuw) omarmd en geëerd met tentoonstellingen, prijzen en muzikale remixen van haar werk. Daar hoort ook een biografie bij, opgetekend door David Sheff, tevens een vriend van de kunstenaar. En wat een leven is het geweest — van baanbrekende kunstwerken, meerdere huwelijken en voogdijzaken, tot drugsverslavingen, de moord op Lennon en een blind vertrouwen in tarotkaarten. Die kaarten legde ze ook voorafgaand aan haar eerste ontmoeting met biograaf Sheff — gelukkig maakten die duidelijk dat hij welkom was. 

Shop dit boek lokaal. 

Oktober | De kunstdief door Michael Finkel

De Fransman Stéphane Breitwieser heeft een top drie: olieverfschilderijen, zilver, ivoor. Niet alleen om naar te kijken – vooral om te stelen. Breitwieser (1971) is beroemd en berucht geworden om de krankzinnige hoeveelheid kunst die hij met zijn partner Anne Catherine Kleinklaus heeft gestolen: meer dan 200 werken uit bijna evenveel musea in Frankrijk en omliggende landen. Alle objecten verstopten ze op de zolderkamer van Breitwieser ouderlijk huis. Het was een schatkamer ter waarde van zo’n 2 miljard dollar. De kunstdief van Michael Finkel is een soort true crime-reportage die barst van dit soort bizarre feiten. Breitwieser die een schilderij van Lucas Cranach (1472-1553) op de kijkdag van een veilinghuis van de muur haalt, of uit twee verschillende musea een kruisboog (!) en een metersgroot wandtapijt ontvreemdt. Allemaal op klaarlichte dag en in het volle zicht – als je weet waar je moet kijken dan. Over zijn motieven is Breitwieser heel uitgesproken: hij steelt niet voor het geld of de kick, maar voor de kunst: hij is een verzamelaar met een ‘bijzondere werkwijze’. Hoe het met hem en “zijn” collectie afliep, lees je in deze pageturner. 

Shop dit boek lokaal.

November | Vrouw en meid door Caroline Hanken

Ze is een van de beroemdste personen in de kunstgeschiedenis: het melkmeisje van Vermeer. Waar de jonge bediende op zijn schilderij een schitterende hoofdrol speelt, zal dat in het echte leven wel anders zijn geweest. Dienstmeiden leefden in de schaduwen van het huishouden — gedienstig, snel en het liefst ook onzichtbaar. De relatie tussen de vrouw des huizes en de dienstbode heeft sinds de zestiende eeuw een interessante transformatie ondergaan: van een hechte mentor-leerlingverhouding tot een werkrelatie met behoorlijk wat conflicten (‘hoezo, betere werktijden en geen gek kapje op je hoofd?’). Uiteindelijk is de ‘inwonende meid’ door de komst van technologie nagenoeg volledig wegbezuinigd. In haar extreem leesbare en anekdotische boek Vrouw en meid stelt Caroline Hanken ons voor aan huisvrouwen en huishoudsters uit vier eeuwen Hollandse geschiedenis. Wij verslonden het boek zo snel dat er geen stofje op het omslag kon neerdwarrelen. 

Shop dit boek lokaal. 

December | Al het moois in de wereld door Patrick Bringley

Na de dood van zijn broer snakt Patrick Bringley naar een verandering. Een adempauze. Hij zegt zijn veeleisende baan als beginnend redacteur bij The New Yorker op, en gaat werken als suppoost bij The Metropolitan Museum of Art. Hij verwacht vooral zijn gedachten eindelijk eens op nul te kunnen zetten. Maar wat hem overkomt: hij raakt mateloos geïnspireerd door de verschillende kunstwerken én ontmoetingen in het museum. Wat een tussenfase moest zijn, werd een nieuw levenspad: hij bleef tien jaar werkzaam als suppoost bij het museum. In zijn boek Al het moois in de wereld stap je samen met Bringley in de schoenen van een museummedewerker. Hij doet op magistrale wijze allerlei museumgeheimen uit de doeken: hoe zien de personeelsruimtes eruit, hoe houd je een hele dag staan vol, wat doe je met lastige bezoekers? Maar ook: wat zijn de verborgen parels van het wereldberoemde museum? 

Shop dit boek lokaal. 

Benieuwd naar wat wij komend jaar gaan lezen? Volg ons op Instagram en abonneer je op onze Substack-nieuwsbrief. Je maakt dan elke maand kans op een exemplaar van ons boek van de maand.

coverbeeld: Jean Honoré Fragonard, ‘Young Girl Reading’, c. 1769, via: National Gallery of Art, Washington D.C.